Spektakularna akcja USA, kiedy wszyscy komentatorzy wieszczyli już upadek tego kraju, koniec jego dominacji pokazała, że wszelkie spekulacje na ten temat były przedwczesne. USA pokazało, że Rosja może wiele mieszać, ale kiedy USA zechcą, mają narzędzia, możliwości oraz najważniejsze – chęci – mogą zadziałać. Trump oceniany przez Putina jako słabeusz wysłał bardzo konkretne ostrzeżenie Rosji. Brzmi ono – „Mamy siłę, mamy możliwości i jeśli mamy chęci – to ich użyjemy”. Nie lekceważ USA, bo to droga donikąd.
USA od końca zimnej wojny już nie tak aktywnie zajmowało się polityką w skali makro. Ze względu na gorset nałożony przez liberalnych dziennikarzy i uniwersytecką modę, żądającą by zostawić mniejsze kraje w spokoju zaangażowanie USA jako światowego żandarma mocno się zmniejszyło. Kiedy to jednak było potrzebne potrafiły uderzyć. Dość przypomnieć Irak dwa razy, Afganistan czy Serbia. Kiedy USA były zaatakowane lub liczyły się z tym w przyszłości – niedźwiedź się budził.
Okres zimniej wojny to duża aktywność USA na scenie międzynarodowej. Były zaangażowane militarnie i wywiadowczo w wielu krajach. Wystarczy wspomnieć słynne wojny w Korei czy Wietnamie. A obalanie dyktatorów czy stwarzanie warunków do ich obalenia było dosyć częstym zjawiskiem w pracy CIA. Ja sobie przypomniałem z historii tak na szybko kilku. Układając to chronologicznie:
Gwatemala – Jacobo Árbenz (1954)
- Dyktator: Jacobo Árbenz
- Status: Wybrany prezydent w wolnych i niezależnych wyborach, miał 60% głosów wyborczych. Stosował autorytarne praktyki. Był pod wrażeniem socjalistycznych ideałów. Próby reform spotykały opory, zwłaszcza reforma rolna stała się przyczyną jego upadku. Arbenez starał się podźwignąć kraj nie korzystając z obcych firm, które były postrzegane jako wyzyskujące ludzi.
- Forma ingerencji USA:
- Operacja CIA „PBSUCCESS”: USA zorganizowały zamach stanu, wspierając rebeliantów, organizując operację wojskową oraz kampanię dezinformacyjną.
- Powód: Reforma rolna w Gwatemali, która zagrażała interesom amerykańskiej firmy United Fruit Company oraz obawy o rozprzestrzenianie się komunizmu w regionie.
Dominikana – Rafael Trujillo (1961)
- Dyktator: Rafael Trujillo
- Status: Autorytarny, brutalny dyktator, rządził Dominikaną od 1930 roku aż do swojej śmierci w 1961 roku. Posuwał się do totalnej śmieszności każąc siebie nazywać „geniuszem pokoju”, „dobroczyńcą i ojcem naszej ojczyzny” i wieloma innymi tytułami. Znany z tego, że w zorganizowanych przez siebie „wyborach” otrzymywał więcej głosów niż było głosujących. Wtrącał się w sprawy sąsiadów, w 1960 roku przeprowadził nieudany zamach na prezydenta Wenezueli. Zginął zabity w zamachu zleconym przez amerykański konsulat.
- Forma ingerencji USA:
- Pośrednia rola USA: USA wycofały wsparcie dla Trujillo i tolerowały spisek mający na celu jego obalenie. Choć nie była to bezpośrednia ingerencja, spiskowcy zostali pośrednio wsparci przez amerykański konsulat.
- Powód: Coraz większe napięcia z Trujillo po jego działaniach, takich jak zamach na prezydenta Wenezueli i inne destabilizujące działania w regionie.
Boliwia – René Barrientos / Juan José Torres (lata 60.–70.)
- Dyktatorzy: René Barrientos (1964–1969), Juan José Torres (1970–1971)
- Status: Wojskowi przywódcy, którzy rządzili w atmosferze niestabilności i autorytaryzmu. Wprowadzali lewicowe reformy, nawiązali stosunki dyplomatyczne ze Związkiem Sowieckim. Udało się im rozbić komunistyczną partyzantkę kierowaną przez Che Guevarę. Na ich rozkaz, Che został zabity.
- Forma ingerencji USA:
- Wsparcie USA dla przewrotów wojskowych: USA miały wpływ na szkolenie wojsk boliwijskich i wspierały zamachy stanu mające na celu obalanie reżimów lewicowych. Nie pomogło zabicie Che. Reforma rolna stała na przekór amerykańskim firmom, a te żądały obalania takich rządzących.
Powód: Strach przed rozprzestrzenianiem się komunizmu w Ameryce Łacińskiej.
Chile – Salvador Allende (1973)
- Dyktator: Augusto Pinochet (dyktator po zamachu stanu)
- Status: Allende był wybranym demokratycznie prezydentem, a Pinochet przejął władzę po zamachu stanu. Niestety wpraowadzając reformy nie myślal o konsekwencjach takich jak załamanie się gospodarki. To załamanie ułatwiło zadanie Pinochetowi.
- Forma ingerencji USA:
- Wsparcie dla zamachu stanu (CIA): USA wspierały zamach stanu w 1973 roku, który obalił lewicowego prezydenta Salvadora Allende. Choć Allende nie był dyktatorem, jego obalenie doprowadziło do rządów Pinocheta, który wprowadził brutalną dyktaturę.
Powód: Obawy przed rozprzestrzenianiem się komunizmu w Ameryce Łacińskiej oraz interesy gospodarcze i polityczne USA w Chile.
Grenada – Maurice Bishop (1983)
- Dyktator: Maurice Bishop
- Status: Marksistowski przywódca, który doszedł do władzy po przewrocie. Nawiązał bliskie kontakty z Kubą, która wysłała do Grenady wielu swoich inżynierów i naukowców. To musiało spowodować reakcję USA, a zwłaszcza prezydenta Ronalda Reagana.
- Forma ingerencji USA:
- Inwazja wojskowa USA (Operacja Urgent Fury): W 1983 roku USA przeprowadziły inwazję w odpowiedzi na zamach stanu w Grenadzie, który obalił Bishopa, oraz w obawie przed rozszerzającym się wpływem ZSRR w regionie.
- Powód: Przewrót wojskowy, zagrażający stabilności regionu oraz obawy o rosnący wpływ komunistów.
Panama – Manuel Noriega (1989)
- Dyktator: Manuel Noriega
- Status: Dyktator, totalnie skorumpowany i okrutny, początkowo sojusznik USA pobierał za współpracę wynagrodzenie od CIA, później przeciwnik. Prowadził politykę nieprzyjazną USA poprzez współpracę z Kubą. Sprzedawał też dane wywiadowcze na temat USA do państw Układu Warszawskiego.
- Forma ingerencji USA:
- Inwazja wojskowa USA (Operacja Just Cause): W 1989 roku USA przeprowadziły inwazję wojskową, aby obalić Noriegę, który był oskarżany o handel narkotykami, korupcję i naruszenie praw człowieka.
Powód: Zwiększona niestabilność w regionie, podejrzenia o korupcję i działalność przestępczą Noriegi oraz chęć przywrócenia stabilności politycznej w Panamie.
Libia – Muammar Kaddafi (2011)
- Dyktator: Muammar Kaddafi
- Status: Dyktator rządzący Libyą od 1969 roku, po przewrocie wojskowym. Wspierał terroryzm, co powodowało coraz gorsze stosunki z USA, ale i krajami Europy.
- Forma ingerencji USA:
- Międzynarodowa interwencja wojskowa (NATO): W 2011 roku USA brały udział w interwencji wojskowej, wspierając rebeliantów walczących przeciwko Kaddafiemu, po tym jak reżim brutalnie stłumił protesty.
Powód: Brutalność reżimu Kaddafiego wobec ludności cywilnej, a także obawy o destabilizację regionu oraz geopolityczne interesy USA.
Irak – Saddam Hussein (2003)
- Dyktator: Saddam Hussein
- Status: Dyktator Iraku, rządził od 1979 roku aż do obalenia w 2003 roku. Początkowo wspierany przez USA jako przeciwwaga dla Iranu. Współpraca z USA skończyła się wraz z zaatakowaniem przez Irak Kuwejtu. Wyszły na jaw morderstwa dokonywane przez Saddama Husseina. Kuwejt został odbity w operacji, w której brało udział wiele państw. Od tej pory Irak i Hussein były wrogami zachodu.
- Forma ingerencji USA:
- Inwazja wojskowa USA: W 2003 roku USA przeprowadziły inwazję na Irak, obalając rządy Saddama Husseina, który był podejrzewany o posiadanie broni masowego rażenia oraz wspieranie terroryzmu.
Powód: Obawy o broń masowego rażenia oraz destabilizację regionu, chęć obalenia autorytarnego reżimu.
Syria – Bashar al-Assad
- Dyktator: Bashar al-Assad
- Status: Dyktator rządzący Syrią od 2000 roku, obalony w wyniku wojny domowej. Wspierany bardzo długo przez Rosję. Tylko ich wojskom zawdzięczał Bashar al-Assad to, że tak długo utrzymywał się u władzy. Po inwazji na Ukrainę Rosja straciła możliwości utrzymywanie silnego kontyngentu wojskowego zdolną wymusić trwanie reżimu.
- Forma ingerencji USA:
- Wsparcie dla opozycji: USA wspierały opozycję syryjską, dostarczając broń i wsparcie logistyczne, a także prowadziły operacje powietrzne przeciwko ISIS.
- Powód: Brutalne tłumienie protestów, podejrzenia o użycie broni chemicznej, rola w geopolityce regionu. Rosyjskie bazy w kraju.
Ostatnim obalonym przez USA dyktatorem stał się prezydent Wenezueli Nicolas Maduro. Wybory z 2024 roku zostały sfałszowane, wg opozycji przegrał je z kandydatem Nicolasem Gonzalezem Urrutii. Podobno Gonzalez uzyskał poparcie rzędu 70%. Maduro był wspierany przez Rosję, co nie było bez wpływu na decyzję Trumpa. Skończenie z dyktatorem wciąż rzucającym wyzwanie USA było chyba do przewidzenia. Trump powoli wybija Rosję z jej tradycyjnie utrwalonych miejsc. Stara się skorzystać na krwawej wojniew Ukrainie. Niedawno Syria wyzwoliła się zarówno od Assada, jak i z protektoratu Rosji.
Nie uszło to uwadze wszelkim dyktatorom i dyktatorkom. Każdy z nich teraz sobie zadaje pytanie „co dalej?”. USA pokazały siłę. W trakcie operacji przeciwko Maduro nie zginął ani jeden amerykański żołnierz, co pokazuje przewagę technologiczną i wyszkolenia armii amerykańskiej nad armiami zaopatrywanymi i szkolonymi przez Rosję. Nie jest to pierwszy taki przypadek, jest ich więcej. Aktualnie na polu bitwy w Ukrainie można skonfrontować uzbrojenie amerykańskie i europejskie w walce z rosyjską techniką i wojskiem. Kraje zachodu mają ogromną przewagę technologiczną, dlatego Ukraina jest w stanie tak długo stawiać opór.
O tym wszystkim nie mogą nie myśleć Putin i Łukaszenko. Obaj boją się wszelkich amerykańskich interwencji, dlatego w tej chwili są wściekli, a Łukaszenko jako partner mniejszy i słabszy dodatkowo wystraszony. Jego też można w nocy wyrzucić z łóżka i wywieźć z kraju jak zrobiono to z Maduro. Zapewne konsekwencją będą jeszcze większe wydatki na wojsko i ochronę, a to w obu przypadkach musi skończyć się katastrofą gospodarczą. Ani Rosja, ani Białoruś nie mają potencjału by wygrać z Zachodem nową zimną wojnę.
Działacz opozycji antykomunistycznej w latach osiemdziesiątych XX wieku.
Brał udział w podziemnej działalności wydawniczej, drukował i kolportował ulotki
oraz uczestniczył w demonstracjach.
W latach 1985–1986 był współorganizatorem audycji podziemnego Radia Solidarność.
Od 1986 roku związany z Ruchem Wolność i Pokój.
Za działalność opozycyjną wielokrotnie represjonowany – karany grzywnami i aresztem.
Po 1989 roku pracował w sektorze prywatnym.
Naukowo zajmuje się historią polskiej i czechosłowackiej opozycji antykomunistycznej.
Jest współautorem książki oraz licznych artykułów naukowych i publicystycznych.
Publikuje teksty o tematyce historycznej, społecznej i międzynarodowej,
w tym dotyczące Ukrainy, m.in. na portalach LCA.pl oraz Fundacji Wolność i Pokój.
Od 2014 roku aktywnie działa jako wolontariusz, wspierając Ukrainę i inicjatywy pomocowe.
