Gdy obok pada strzał, człowiek ma kilka sekund na decyzję: paść na ziemię czy pójść zobaczyć, co się dzieje. Policja przyjedzie w ciągu kilku minut, ale te minuty każdy przeżywa sam i to one często decydują o tym, kto przeżyje. Ukraińcy przez lata wojny wyrobili w sobie prosty odruch, który w takich chwilach ratuje życie: najpierw paść i się ukryć, a dopiero potem zastanawiać się, co się stało.
Polska jest w żałobie po sobotniej strzelaninie na krakowskim Rynku Głównym, w której zginęło sześć osób. Jak podaje policja, funkcjonariusze wymienili ogień z napastnikiem już w trzeciej minucie. Po zamachu w sieci pojawiły się dziesiątki nagrań. Na niektórych widać, jak ktoś na dźwięk strzałów zamiast się ukryć wychodzi z kawiarni na ulicę i nagrywa, a wokół ludzie w panice biegają w różne strony, bo nie wiedzą, dokąd uciekać. Na nagraniach z ukraińskich miast pod ostrzałem obraz jest inny: ludzie natychmiast padają na ziemię, a jeśli mają kilka sekund, biegną do najbliższej ściany lub zagłębienia terenu i tam się kładą. Atak rakietowy i człowiek z karabinem to różne zagrożenia, ale mechanizm reakcji jest podobny: ukryć się, a gdy niebezpieczeństwo minie, pomóc rannym.
Co naprawdę ratuje życie, gdy obok padają strzały?
18 kwietnia 2026 roku w Kijowie mężczyzna z karabinkiem otworzył ogień do przechodniów, zabił sześć osób, a następnie zabarykadował się w supermarkecie i wziął zakładników. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy zakwalifikowała atak jako akt terrorystyczny. Po tej tragedii ukraińscy ratownicy i władze lokalne ponownie przypomnieli, jak się zachować, gdy w pobliżu ktoś strzela.
Ekspert ds. bezpieczeństwa Denys Mychalczenko tłumaczył na antenie kanału „Kyjiw 24”, że najważniejsze zadanie człowieka pod ostrzałem to jak najszybciej zniknąć z pola widzenia strzelca. Osłoną, jak mówił, może być „kosz na śmieci, krawężnik, drzewo albo samochód”, a jeśli nie ma nic, to nawet niewielkie zagłębienie terenu, w którym można się położyć. I najważniejsze: na dźwięk strzałów trzeba oddalać się w przeciwnym kierunku, a nie iść tam, żeby nagrać film.
Podstawy tych zasad od lat powtarza DSNS (przyp. red.: Państwowa Służba Ukrainy ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, ukraińska służba ratownicza): natychmiast paść na ziemię, znaleźć najbliższą osłonę, a przy pierwszej okazji schronić się w klatce schodowej lub przejściu podziemnym. Najbardziej szczegółową instrukcję po wydarzeniach w Kijowie opracowała psycholożka wojskowa Ołena Nahorna: 12 zasad zachowania podczas strzelaniny. Ich sens mieści się w trzech słowach: cicho, nisko, osłona. Zadaniem człowieka, podkreśla psycholożka, nie jest kontrolowanie sytuacji, lecz kontrolowanie siebie i zmniejszenie ryzyka. Te rady są tak samo aktualne w Kijowie, Krakowie czy Mielcu.
Co robić, gdy ktoś strzela obok:
- Nie idź sprawdzać. Na pierwszy dźwięk strzałów pochyl się lub połóż. Szybka reakcja jest ważniejsza niż zrozumienie, co się dzieje.
- Szukaj prawdziwej osłony. Beton, cegła, słup, krawężnik, występ budynku, przejście podziemne, klatka schodowa. Szkło, witryna, płyta gipsowa i meble jedynie zasłaniają, ale nie chronią. Samochód również słabo zatrzymuje kule, a paliwo może się zapalić.
- Oddalaj się od źródła dźwięku. Krótkimi skokami, nie przez otwartą przestrzeń, nie w tłum i nie do windy.
- Jeśli nie możesz uciec, ukryj się. Usiądź lub połóż się, wycisz telefon i wyłącz wibracje, nie odzywaj się, nie wyglądaj. W pomieszczeniu zamknij drzwi, zgaś światło, trzymaj się z dala od drzwi i okien. W domu: łazienka i podłoga, bo w pokojach groźne są rykoszety.
- Leżąc na otwartej przestrzeni, skul się, nogami w stronę strzałów, i nie wstawaj przez co najmniej pięć minut po tym, jak wszystko ucichnie.
- Z dziećmi: trzymaj je za rękę lub przytul do siebie, wydawaj krótkie, jasne polecenia. Dzieci naśladują dorosłych, więc twój spokój też je chroni.
- Gdy przyjedzie policja, nie biegnij w jej stronę, trzymaj ręce na widoku, bez gwałtownych ruchów wykonuj polecenia.
- Gdy zagrożenie minie, zadzwoń pod 112, krótko daj znać bliskim, że jesteś bezpieczny, i nie rozpowszechniaj niesprawdzonych informacji ani nagrań z rannymi i zabitymi.
Ostatni punkt wydaje się drobiazgiem, ale po Krakowie boli chyba najbardziej. W sieci krążą nagrania rannych i zabitych, zrobione przez osoby, które w tym czasie mogły pomagać, i udostępniane bez żadnej cenzury. Nikt nie myśli o tym, że mogą je zobaczyć bliscy ofiar. Instrukcja Ołeny Nahornej stawia to w jednym rzędzie z innymi niebezpiecznymi błędami: nie nagrywać, nie przyglądać się, nie wracać po rzeczy.
Druga połowa odpowiedzi to pomoc rannym. Zanim dojedzie karetka, a w Krakowie ratownicy medyczni byli na miejscu już w czwartej minucie, życie może uratować ktoś, kto stoi obok i wie, jak zatamować krwotok. Przy silnym krwawieniu liczą się minuty i żadna instrukcja w telefonie nie zastąpi umiejętności przećwiczonych własnymi rękami. Kurs pierwszej pomocy to kilka godzin, które pewnego dnia mogą dać komuś szansę doczekać przyjazdu ratowników. Taka wiedza wydaje się niepotrzebna dokładnie do chwili, w której staje się jedyną rzeczą, która ma znaczenie.
Nikt nie wybiera, gdzie się znajdzie, gdy padnie strzał. Ale każdy może wybrać, co zrobi w pierwszej sekundzie.
Źródło: Policja, DSNS Ukrainy
Historyczka, etnografka oraz specjalistka ds. mediów społecznościowych. Od wielu lat zajmuje się rozwojem kanałów YouTube, wspierając ekspertów i firmy w budowaniu ich obecności w internecie. Prowadziła badania naukowe z zakresu etnopsychologii i etnopedagogiki w Galicji oraz na Północnym Nadczarnomorzu. Jej zainteresowania obejmują historię Ukrainy i Europy, relacje polsko-ukraińskie oraz zagadnienia etnonarodowe i międzykulturowe.
Co sądzisz o tym materiale?
Dołącz do rozmowy. Komentarze powinny odnosić się do tematu artykułu.
Napisz komentarz