ND. 22 LIS
KURS $4,06 €4,46

Polak zakochany w Odessie. „To miasto stało się częścią mojego życia”

źródło: flickr / msf

Dziś, 13 listopada 2026 roku, Odessa po raz kolejny obudziła się w cieniu rosyjskiego terroru. Poranny atak rosyjskich dronów przyniósł śmierć dwóm kobietom, a kolejnych pięć osób zostało rannych. Uszkodzone zostały również domy, samochody i miejsca, które jeszcze wczoraj były częścią zwyczajnego życia mieszkańców. Ponownie stały się świadectwem brutalności tej wojny.

🔴 Nowiny Wschodnie — obserwuj nas. Najważniejsze informacje z Polski, Ukrainy i Europy Wschodniej.
Wesprzyj Nowiny Wschodnie
Pomóż nam rozwijać niezależne polsko-ukraińskie medium.
Wspólnie zebraliśmy
342 zł
Cel
5 000 zł
Każde wsparcie pomaga nam tworzyć rzetelne informacje i rozwijać portal.
Postaw kawę za:

Piszę o tym z bólem, bo Odessa nie jest dla mnie anonimowym punktem na mapie. To miasto, które kocham, które przez lata poznawałem, któremu poświęciłem swoje książki i któremu oddałem kawałek własnego życia. Kiedy czytam o kolejnym rosyjskim ataku, nie widzę wyłącznie liczb i informacji podawanych w serwisach informacyjnych. Widzę ulice, którymi bardzo często spacerowałem, budynki, które znam, miejsca, w których bywałem i ludzi, z którymi rozmawiałem. Wiem, że za każdą taką informacją kryje się czyjaś tragedia, czyjś strach i czyjeś cierpienie.

Właśnie w takich chwilach jeszcze mocniej rozumiem, dlaczego Odessa jest dla mnie tak ważna. Bo niektóre miasta odwiedza się na chwilę. Do innych wraca się przez całe życie. Odessa należy właśnie do tych drugich.

Dworzec kolejowy w Odessie (fot. Borys Tynka).

Wszystko zaczęło się od jednej nazwy

Są w życiu takie chwile, kiedy coś pozornie niewielkiego zmienia bardzo wiele. Czasami wystarczy jedno spotkanie, jedna rozmowa albo nawet nazwa miejsca, której wcześniej nie znaliśmy. Coś zaczyna nas interesować, później coraz bardziej fascynować, aż w końcu staje się ważną częścią naszego życia. Tak właśnie było z Odessą.

Jestem Polakiem, pochodzę z Krakowa. Przez wiele lat Odessa była dla mnie przede wszystkim nazwą miasta nad Morzem Czarnym. Wiedziałem, że istnieje, kojarzyłem ją z historią, portem i słynnymi schodami. Nie miałem jednak pojęcia, że kiedyś stanie się miejscem, z którym zwiążę tak dużą część swojego życia.

Już sama nazwa miała w sobie coś niezwykłego. Kojarzyła mi się z czymś odległym, trochę tajemniczym, z miastem, które ma własny charakter i historię. Zaczynałem czytać o Odessie, szukać informacji, poznawać jej przeszłość. Im więcej wiedziałem, tym bardziej chciałem zobaczyć ją na własne oczy.

W 2008 roku postanowiłem spełnić to marzenie. Pojechałem do Odessy po raz pierwszy, razem z rodziną. Nie przypuszczałem wtedy, że ta podróż będzie początkiem czegoś, co potrwa wiele lat i wpłynie na moje życie bardziej, niż mogłem sobie wyobrazić.

Bazar Priwoz (fot. Borys Tynka).

Pierwsze spotkanie, które zmieniło wszystko

Pamiętam pierwsze chwile w Odessie. Pierwsze spacery, pierwsze spojrzenia na stare kamienice, pierwsze spotkania z ludźmi i pierwsze wrażenia, których nie da się łatwo opisać. Miałem wtedy wrażenie, że trafiłem do miejsca, które jest mi w jakiś sposób szczególny i wyjątkowy bliskie. Trudno powiedzieć dlaczego. Przecież byłem tam po raz pierwszy, nie znałem jeszcze miasta, jego mieszkańców ani codziennego życia. A jednak bardzo szybko poczułem się tam dobrze. Jak u siebie, w swoim rodzinnym domu.

Odessa miała coś, czego nie potrafiłem znaleźć w innych miastach. Była elegancka, ale jednocześnie trochę zaniedbana. Miała piękne budynki, szerokie ulice i reprezentacyjne place, ale wystarczyło skręcić w boczną uliczkę, żeby zobaczyć zupełnie inny świat. Była romantyczna, ale nie przesłodzona. Głośna, pełna życia, czasami chaotyczna, a jednocześnie niezwykle ciekawa. Nie była miastem, które próbowało za wszelką cenę przypodobać się turystom. Miała swój charakter i nie zamierzała go zmieniać.

Po powrocie do Polski wiedziałem, że jeszcze tam wrócę. Nie wiedziałem tylko, że zrobię to tyle razy. Z turysty stałem się człowiekiem, który chce poznawać Odessę Z czasem moje kolejne wyjazdy przestały przypominać zwykłe podróże turystyczne. Nie wystarczało mi już odwiedzanie najbardziej znanych miejsc. Chciałem wiedzieć więcej. Interesowało mnie, dlaczego dana ulica nazywa się właśnie tak, kto mieszkał w konkretnej kamienicy, jakie wydarzenia rozegrały się na danym placu i jak wyglądało życie mieszkańców kilkadziesiąt czy sto lat wcześniej.

Zacząłem szukać książek i materiałów historycznych. Problem polegał na tym, że po polsku nie było wtedy zbyt wielu publikacji, które pozwalałyby naprawdę dobrze poznać miasto. Sięgałem więc po ukraińskie materiały oraz rosyjskojęzyczne książki. Czytałem, poznając dzięki temu kolejne miejsca.

Każdy następny pobyt przynosił coś nowego. Odkrywałem ulice, których wcześniej nie znałem, podwórka ukryte za bramami starych kamienic, niewielkie place, targowiska i dzielnice oddalone od centrum. Zaczynałem rozumieć, że prawdziwa Odessa nie kończy się na ulicy Deribasowskiej i słynnych schodach.

Zrozumiałem też, że nie można poznać miasta wyłącznie z książek. Trzeba po nim chodzić, obserwować codzienne życie i przede wszystkim rozmawiać z ludźmi. To oni najlepiej opowiadają o swoim mieście. Czasami jedna rozmowa z mieszkańcem potrafi powiedzieć więcej niż kilka godzin spędzonych nad przewodnikiem.

Hotel Bristol (fot. Borys Tynka).

Odessa to przede wszystkim ludzie

Wielu osobom Odessa kojarzy się z Morzem Czarnym, operą, słynnymi schodami, ulicą Deribasowską i pięknymi kamienicami. To oczywiście ważne symbole miasta. Sam bardzo je lubię i za każdym razem z przyjemnością do nich wracam. Ale dla mnie prawdziwa Odessa znajduje się również poza tymi najbardziej znanymi miejscami.

Jest na targowiskach, w starych podwórkach, w niewielkich sklepikach, na przystankach tramwajowych i w rozmowach prowadzonych przez mieszkańców. Jest w sposobie, w jaki ludzie potrafią żartować, komentować rzeczywistość i rozmawiać z zupełnie obcymi osobami. Jest w ich przywiązaniu do miasta, w dumie z jego historii, ale również w narzekaniu na codzienne problemy.

Odessa od początku była miastem ludzi przybywających z różnych stron świata. Spotykały się tutaj różne narodowości, języki, religie i tradycje. Wpływy ukraińskie, żydowskie, greckie, polskie, ormiańskie, bułgarskie i wiele innych tworzyły niezwykłą mieszankę. Nie zawsze była to historia łatwa i piękna. Były konflikty, tragedie, prześladowania i trudne momenty. Jednak właśnie ta różnorodność odcisnęła ogromne piętno na charakterze miasta.

Kiedy spaceruję po Odessie, często zastanawiam się, ilu ludzi przechodziło kiedyś tą samą ulicą. Jak wyglądało ich życie? O czym rozmawiali? Jakie mieli plany i marzenia? Kto mieszkał w kamienicy, obok której właśnie przechodzę? Takie pytania sprawiły, że z czasem pozornie zwykły spacer stawał się dla mnie podróżą w czasie.

Pomnik diuka de Richelieu (fot. Borys Tynka).

Morze, ulice i codzienne przyjemności

Nie można zakochać się w Odessie, nie zakochując się również w jej codzienności. Uwielbiam spacery w kierunku morza. Nie chodzi wyłącznie o plażę czy możliwość odpoczynku nad wodą. Dla mnie Morze Czarne jest częścią charakteru Odessy. Zmienia się wraz z porą dnia, pogodą i porą roku. Czasami jest spokojne i niemal nieruchome, innym razem wzburzone, ciemne i nieprzyjazne.

Lubię patrzeć na nie z odeskich bulwarów, ale równie dobrze czuję się na plażach położonych dalej od centrum. Jednym z takich miejsc jest Dacza Kowalewskiego. Byłem tam już niezliczoną ilość razy. To miejsce, do którego wracam nie dlatego, że znajduje się w każdym przewodniku, ale dlatego, że po prostu dobrze się tam czuję.

Lubię również odeską architekturę. Stare kamienice, zdobione balkony, klatki schodowe, bramy i wewnętrzne dziedzińce. Niektóre budynki zachwycają swoim wyglądem, inne wymagają remontu, a jeszcze inne noszą na sobie ślady wielu trudnych lat. Ale nawet w tych mniej zadbanych można znaleźć coś wyjątkowego.

Oczywiście są też miejsca, których nie można pominąć. Teatr Opery i Baletu, jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków miasta, zawsze robi na mnie ogromne wrażenie. Schody zwane przez wielu Potiomkinowskimi, które stały się symbolem Odessy na całym świecie, mają swoją niezwykłą atmosferę. Deribasowska natomiast jest miejscem, gdzie można po prostu usiąść, popatrzeć na przechodzących ludzi i poczuć, że miasto żyje.

A potem są targowiska. Priwoz, Nowy Bazar, Starokonny i wiele innych miejsc, w których można zobaczyć codzienną Odessę. Szczególnie lubię Starokonkę w weekendy. To zupełnie inny świat. Można tam znaleźć niemal wszystko, spotkać niezwykłych ludzi i zobaczyć, jak wygląda handel, który dla wielu mieszkańców jest po prostu częścią codziennego życia.

Odessa ma również swój smak. Świeże ryby, owoce morza, czebureki, forszmak, bakłażanowa ikra i wiele innych potraw. Kuchnia tego miasta jest tak różnorodna jak jego historia. Łączy wpływy różnych narodów i tradycji. I choć nie wszystko musi każdemu smakować, dla mnie jedzenie w Odessie jest kolejną częścią poznawania tego miejsca.

Bardzo lubię takie zwyczajne chwile. Nie zawsze trzeba zwiedzać, robić zdjęcia i poznawać kolejne zabytki. Czasami wystarczy usiąść, zamówić coś do jedzenia i przez chwilę poczuć się częścią tego miasta.

Latarnia Woroncowa (fot. Borys Tynka).

Miasto, którego nie można poznać z jednej strony

Moja miłość do Odessy nie wynika wyłącznie z jej piękna. Fascynuje mnie również to, że jest miastem pełnym kontrastów. Z jednej strony mamy reprezentacyjne centrum, eleganckie kamienice, piękne place i ślady dawnej świetności. Z drugiej strony są Mołdawanka, Peresyp, Słobodka i wiele innych dzielnic, które pokazują zupełnie inne oblicze miasta.

Nie wszędzie jest pięknie i nie wszędzie jest tak, jak wyobrażają sobie turyści. Są stare budynki, zniszczone podwórka, zaniedbane ulice i miejsca, które wymagają ogromnej pracy. Ale właśnie tam często można zobaczyć najbardziej autentyczną Odessę. To właśnie w takich miejscach można zoobaczyć jak żyją mieszkańcy.

Odessa nie jest idealna. Nigdy taka nie była. Ma swoje wady, trudną przeszłość i wiele problemów. Ale może właśnie dlatego jest tak interesująca.

Kolonnada Pałacu Woroncowa (fot. Borys Tynka).

Miłość, która zamieniła się w życiową misję

Z biegiem lat moja fascynacja Odessą zaczęła przybierać coraz bardziej konkretną formę. Samo poznawanie miasta przestało mi wystarczać. Pojawiła się potrzeba opowiadania o nim innym ludziom. Zacząłem pisać. Chciałem pokazać polskim czytelnikom Odessę, której często nie znali.

Dziś mam na swoim koncie pięć książek poświęconych Odessie. Każda z nich jest dla mnie ważna, bo każda powstała z potrzeby opowiedzenia czegoś, co sam wcześniej odkryłem. Nie traktuję ich tylko jako kolejnych publikacji w swoim dorobku. To również zapis mojej wieloletniej fascynacji miastem.

Zostałem także przewodnikiem. Zacząłem oprowadzać polskich turystów, pokazywać im Odessę i opowiadać o jej historii. Bardzo lubię moment, kiedy ktoś przyjeżdża z przekonaniem, że zobaczy tylko kilka znanych zabytków, a po kilku dniach wyjeżdża z zupełnie innym wyobrażeniem o tym mieście. Zawsze cieszę się, gdy uda mi się przekazać polskim turystom choć trochę mojej fascynacji.

Z czasem otrzymałem również zaszczytny tytuł honorowego ambasadora Odessy w Polsce. Nigdy nie traktowałem go wyłącznie jako wyróżnienia. To dla mnie przede wszystkim zobowiązanie, aby opowiadać o mieście, pokazywać jego historię i przypominać, że Odessa jest ważną częścią Ukrainy.

W pewnym momencie zrozumiałem, że Odessa stała się nie tylko moim zainteresowaniem, ale również czymś, czemu poświęcam coraz więcej czasu, pracy i energii.

Port handlowy (fot. Borys Tynka).

24 lutego 2022 roku wszystko się zmieniło

Kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę, moja relacja z Odessą weszła w zupełnie nowy etap. Do tej pory przyjeżdżałem tam, aby poznawać miasto, spotykać przyjaciół, pisać książki i oprowadzać turystów. Nagle pojawiła się zupełnie inna rzeczywistość. Miasto, które tak bardzo kochałem, znalazło się w niebezpieczeństwie. Ale ja byłem razem z nim.

Od pierwszych dni wojny angażowałem się w pomoc. Tam na miejscu. Organizowałem wsparcie, pomagałem w przekazywaniu potrzebnych rzeczy, między innymi środków medycznych i paliwa. Wtedy nie zastanawiałem się, czy jest to wygodne, czy mam na to czas i jakie będą tego konsekwencje. Wiedziałem, że trzeba pomagać.

Z czasem zrozumiałem, że nie mogę już patrzeć na Odessę wyłącznie jak na miejsce, które odwiedzam. Jej bezpieczeństwo, przyszłość i los mieszkańców stały się dla mnie sprawami bardzo osobistymi. Nie jestem Ukraińcem. Nie urodziłem się w Odessie i nie mam prawa mówić, że jest moim rodzinnym miastem. Ale mam prawo powiedzieć, że jest mi niezwykle bliska i że jej los nie jest mi obojętny. Dlatego staram się walczyć piórem. Pisać o Ukrainie, tłumaczyć polskim czytelnikom jej historię, pokazywać rosyjską propagandę i reagować na kłamstwa dotyczące tego kraju. Wierzę, że również w ten sposób można pomagać.

Teatr Opery i Baletu (fot. Borys Tynka).

Dlaczego wciąż wracam myślami do Odessy?

Czasami sam zadaję sobie pytanie, co tak naprawdę przyciąga mnie do tego miasta. Czy są to znajome ulice, morze, architektura, targowiska, zapachy i smaki? A może ludzie, których tam poznałem Prawdopodobnie wszystko naraz. Ale jest jeszcze coś. Odessa nauczyła mnie patrzeć na miasto w inny sposób. Pokazała mi, że nie trzeba szukać piękna wyłącznie w wielkich zabytkach i miejscach znanych z przewodników. Czasami najciekawsze rzeczy kryją się w zwyczajnych sytuacjach. W rozmowie z nieznajomym sprzedawcą na targu. W spacerze po ulicy, którą znam już niemal na pamięć. W widoku morza, który wciąż potrafi mnie zachwycić. W spotkaniu z przyjaciółmi, których nie widziałem od miesięcy.

Odessa nauczyła mnie również cierpliwości. To miasto, którego nie da się poznać podczas jednego weekendu ani nawet kilku podróży. Za każdym razem można odkryć coś nowego. Czasami jest to miejsce, czasami historia, a czasami jakieś wydarzenie.

Plac Soborny (fot. Borys Tynka).

Odessa, której nie da się odebrać

Dzisiaj, kiedy rosyjskie drony regularnie atakują miasto, myślę o Odessie zupełnie inaczej niż podczas pierwszych podróży. Kiedyś martwiłem się, czy zdążę zobaczyć kolejne miejsce, czy będę miał czas odwiedzić ulubioną restaurację albo czy uda mi się spotkać wszystkich znajomych. Dzisiaj zastanawiam się, czy ludzie, których znam, są bezpieczni. Czy ich domy nie zostały uszkodzone. Czy kolejna noc nie przyniesie następnego alarmu.

Wojna zmieniła codzienne życie Odessy, ale nie odebrała jej charakteru. Mieszkańcy nadal próbują normalnie funkcjonować, pracować, spotykać się i planować przyszłość. Oczywiście nie jest to łatwe. Każdy rosyjski atak przypomina im, że wojna wciąż trwa i że nie można czuć się całkowicie bezpiecznie.

Chciałbym kiedyś ponownie przejść się ulicą Deribasowską bez myślenia o alarmach. Chciałbym przejechać się tramwajem numer 20, pospacerować nad morzem, odwiedzić Priwoz i Starokonkę, spotkać przyjaciół i po prostu cieszyć się zwyczajnym dniem. Chciałbym, żeby Odessa znów była miastem, do którego przyjeżdża się bez zbędnego niepokoju.

Wierzę, że taki czas jeszcze nadejdzie.

Pomnik poświęcony żonom marynarzy (fot. Borys Tynka).

Miasto, które na zawsze pozostanie w moim sercu

Kiedy patrzę wstecz, widzę, jak wiele zmieniła jedna podróż z 2008 roku. Zaczęło się od zwykłej ciekawości, od chęci zobaczenia miasta, o którym wcześniej niewiele wiedziałem. Później przyszły kolejne podróże, książki, przewodniki, spotkania z ludźmi i wiele lat pracy związanej z Odessą.

Dzisiaj trudno mi wyobrazić sobie swoje życie bez tego miasta. Jest obecne w moich książkach, artykułach, rozmowach i planach. Nawet kiedy jestem daleko, często o nim myślę.

Nie wiem, czy można racjonalnie wyjaśnić, dlaczego człowiek zakochuje się w konkretnym miejscu. Czasami po prostu tak się dzieje. To uczucie pojawia się niespodziewanie, a później staje się częścią naszego życia. Dla mnie Odessa jest właśnie takim miejscem. Wciąż ma w sobie coś, co sprawia, że chce się do niej wracać.

Nie wiem, kiedy następnym razem będę mógł spokojnie spacerować jej ulicami. Nie wiem, kiedy znów będę mógł pokazywać ją polskim turystom. Wiem jednak, że nie przestałem jej kochać. Bo Odessa nie jest już dla mnie tylko miastem nad Morzem Czarnym. Nie jest wyłącznie tematem moich książek ani miejscem, w którym pracuję jako przewodnik. Jest częścią mojego życia, moich wspomnień i mojej historii.

A jeśli ktoś zapyta mnie, dlaczego zakochałem się właśnie w Odessie, chyba nie będę potrafił udzielić jednej konkretnej odpowiedzi. Powiem po prostu: trzeba tam pojechać, zobaczyć to miasto, poznać jego ludzi i poczuć jego atmosferę. A potem być może zrozumiecie.

Dyskusja

Co sądzisz o tym materiale?

0 Komentarze

Dołącz do rozmowy. Komentarze powinny odnosić się do tematu artykułu.

Nie ma jeszcze komentarzy. Możesz rozpocząć dyskusję.

Napisz komentarz

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Szukaj w portalu