Jestem krakusem od urodzenia. To miasto znam nie tylko z pocztówek, przewodników i turystycznych folderów. Znam je z codziennych spacerów, z jego ulic, zaułków, placów i historii, które kryją się za murami starych kamienic. Jako człowiek związany z Krakowem i przewodnik po tym mieście łączy mnie z nim szczególna więź. Dlatego wydarzenia z 7 listopada dotknęły mnie nie tylko jako mieszkańca. Dotknęły mnie również jako człowieka, który na co dzień pokazuje innym piękno tego wspaniałego miejsca. Dzisiaj chciałbym opowiedzieć o Krakowie trochę inaczej.
Miasto, które noszę w sobie
Kraków jest dla mnie czymś znacznie więcej niż punktem na mapie Polski. To miejsce, w którym dorastałem, którego ulice znam od najmłodszych lat i którego historię odkrywam właściwie przez całe życie.
Kiedy jest się krakusem od urodzenia, niektóre rzeczy przestają być niezwykłe. Przechodzi się obok Sukiennic, nie zastanawiając się nad ich wielowiekową historią. Mija się Kościół Mariacki, słysząc hejnał, który dla przyjezdnych bywa jednym z najpiękniejszych momentów wizyty, a dla mieszkańca stanowi niemal naturalny element codzienności. Idzie się Floriańską, przechodzi przez Bramę Floriańską, zagląda na Mały Rynek albo wybiera spacer Plantami.
Dopiero kiedy oprowadza się po mieście ludzi z innych części Polski i świata, zaczyna się na nowo dostrzegać to, co wcześniej wydawało się tak oczywiste.
Widzę ich zachwyt, kiedy po raz pierwszy wychodzą na Rynek Główny. Widzę, jak zatrzymują się przed Sukiennicami, jak fotografują wieże Kościoła Mariackiego, jak słuchają opowieści o królewskich koronacjach, dawnych kupcach, profesorach Akademii Krakowskiej i ludziach, którzy przez stulecia tworzyli to miasto.
Czasami ktoś pyta mnie, co jest w Krakowie dla mnie najpiękniejsze. Nie mam jednej odpowiedzi. Bo Kraków nie jest wyłącznie zbiorem zabytków. To miasto, w którym historia nie została zamknięta w muzealnych gablotach. Ona nadal istnieje w przestrzeni, w architekturze, w nazwach ulic, w tradycjach i w codziennym życiu mieszkańców.
Kraków – miasto, którego historia jest historią Polski
Nie sposób opowiadać o Krakowie bez cofnięcia się o wiele stuleci. Wawel, górujący nad Wisłą, przypomina o czasach, kiedy Kraków był politycznym i kulturalnym centrum państwa polskiego. To tutaj przez wieki koncentrowało się życie królewskiego dworu, tutaj podejmowano decyzje dotyczące losów kraju, tutaj odbywały się koronacje i tutaj spoczęło wielu polskich monarchów.
Katedra na Wawelu to nie tylko świątynia. To swoista kronika polskiej państwowości, zapisana w kamieniu, nagrobkach, kaplicach i dziełach sztuki.
Niedaleko znajduje się Rynek Główny, którego średniowieczny układ urbanistyczny zachował się przez stulecia. To właśnie ta niezwykła ciągłość historii sprawia, że spacer po nim przypomina podróż przez kolejne epoki.
Nie można też zapominać o Kazimierzu – dzielnicy, której historia jest nierozerwalnie związana z wielowiekową obecnością społeczności żydowskiej. Synagogi, dawne ulice, cmentarze i zachowana zabudowa przypominają o świecie, który przez wieki współtworzył charakter miasta.
Dzisiaj Kazimierz jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych części Krakowa, odwiedzaną przez turystów z całego świata. Jego wyjątkowość nie wynika jednak wyłącznie z restauracji, kawiarni i klimatycznych uliczek. Wynika przede wszystkim z historii, którą należy poznawać z szacunkiem.
To właśnie takie miejsca sprawiają, że Kraków nie jest kolejnym europejskim miastem z pięknym rynkiem. Jest miejscem o niepowtarzalnej tożsamości. Nieprzypadkowo historyczne centrum Krakowa zostało w 1978 roku wpisane na pierwszą Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Miasto, które zna cały świat
Przez lata Kraków stał się jedną z najważniejszych destynacji turystycznych Europy Środkowej. Przyjeżdżają tu ludzie z Wielkiej Brytanii, Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Hiszpanii, Włoch, Czech i wielu innych krajów. Dla jednych jest to weekendowy wyjazd, dla innych początek dłuższej podróży po Polsce. Są osoby, które przyjeżdżają po raz pierwszy, ale są również tacy, którzy wracają regularnie, ponieważ za każdym razem odkrywają coś nowego. I trudno się temu dziwić.
Kraków ma niezwykłą zdolność łączenia różnych światów. Z jednej strony jest królewski, historyczny i pełen monumentalnych zabytków. Z drugiej – żywy, nowoczesny, pełen restauracji, kawiarni, galerii, teatrów, muzeów i wydarzeń kulturalnych.
Można rozpocząć dzień od spaceru po Wawelu, później odwiedzić Rynek, zajrzeć do jednego z muzeów, przejść na Kazimierz, a wieczorem uczestniczyć w koncercie albo po prostu usiąść w jednej z licznych kawiarni. Można również wybrać się poza ścisłe centrum, odkryć Podgórze, spacerować wzdłuż Wisły, odwiedzić Nową Hutę, zobaczyć kopiec Kościuszki czy odpocząć w zielonych częściach miasta.
Kraków nie kończy się na Rynku Głównym. I właśnie to staram się pokazywać osobom, które oprowadzam. Nie chcę, aby wyjeżdżali stąd wyłącznie ze zdjęciami zabytków. Chciałbym, żeby zabrali ze sobą opowieść o mieście, jego mieszkańcach, historii, kulturze i atmosferze. Bo prawdziwe poznawanie Krakowa zaczyna się wtedy, kiedy człowiek przestaje jedynie patrzeć, a zaczyna rozumieć.
7 listopada. Kiedy znajome ulice nabrały innego znaczenia
Dzisiaj poszedłem na Rynek Główny. Nie była to żadna szczególna wyprawa. Po prostu chciałem przejść się po mieście, które znam od urodzenia. Trasę od ulicy Sławkowskiej w kierunku Dietla znam praktycznie na pamięć. Pokonywałem ją wiele razy, podobnie jak tysiące innych mieszkańców.
Tym razem jednak wszystko wyglądało trochę inaczej. Niby te same kamienice, te same skrzyżowania, znajome witryny sklepów, restauracje i kawiarnie. Niby ta sama przestrzeń, którą jeszcze kilka dni wcześniej traktowałem jak zwyczajną część mojej krakowskiej codzienności. W tej samej przestrzeni 7 listopada ludzie walczyli o życie. Ktoś, kto wyszedł z domu na zwykły spacer, nie wrócił do swojej rodziny. W tej samej przestrzeni policjanci stanęli naprzeciw uzbrojonego człowieka, a ratownicy i przypadkowi świadkowie robili wszystko, aby uratować poszkodowanych.
Zatrzymałem się na kawę na Rynku Głównym. I chyba nigdy wcześniej zwykła kawa nie smakowała mi tak inaczej. Nadal była to ta sama kawa, w tym samym mieście, w otoczeniu tych samych zabytków. A jednak trudno było nie myśleć o ludziach, którzy byli tutaj kilka dni temu. O ich rozmowach, planach, codziennych sprawach. O tym, jak nagle i brutalnie zwyczajny dzień może zmienić się w tragedię. Patrzyłem na Rynek i miałem poczucie, że miasto wygląda znajomo, ale ja sam patrzę na nie inaczej.
Może właśnie na tym polega szczególna więź mieszkańca z miejscem, w którym żyje. Człowiek nie jest tylko obserwatorem. Każda ulica, każdy plac i każda część miasta stają się fragmentem jego własnej historii. Dla mnie Rynek Główny nigdy nie będzie wyłącznie atrakcją turystyczną. To część mojego Krakowa. I dlatego wydarzenia z 7 listopada bardzo mocno dotykają mnie osobiście.
Nie pozwólmy, aby tragedia stała się jedynym obrazem Krakowa
Chciałbym teraz napisać coś bardzo ważnego. Nie możemy pozwolić, aby obraz Krakowa został zredukowany do jednego tragicznego dnia. Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której ludzie z Polski i zagranicy zaczną postrzegać nasze miasto wyłącznie przez pryzmat strachu i przemocy.
Pamięć o ofiarach jest obowiązkiem. Współczucie dla rodzin jest czymś naturalnym. Szacunek dla rannych, świadków i wszystkich, którzy uczestniczyli w akcji ratunkowej, powinien pozostać z nami na długo. Ale pamięć nie oznacza rezygnacji z życia. Kraków bowiem nie przestał być miastem kultury, historii, nauki, sztuki i spotkań. Nie zniknęły jego zabytki, muzea, teatry, restauracje ani wyjątkowa atmosfera. Nie przestali pracować ludzie, którzy każdego dnia tworzą turystyczną, kulturalną i gospodarczą tożsamość miasta. Ono nadal funkcjonuje. Mieszkańcy chodzą do pracy, studenci na uczelnie, restauratorzy otwierają lokale, przewodnicy przygotowują kolejne trasy, a instytucje kultury zapraszają na wydarzenia. Kraków żyje. To po prostu prawda o mieście, które przez ponad tysiąc lat przechodziło przez wojny, pożary, epidemie, polityczne zawirowania i historyczne dramaty, a mimo to zachowało swoją tożsamość.
Kraków potrzebuje gości. Ale przede wszystkim chce ich gościć
Jako człowiek związany z turystyką wiem, jak wiele osób i rodzin zależy od tego, aby Kraków pozostał ważnym punktem na mapie podróży.
Turystyka to nie tylko hotele i restauracje. To również przewodnicy, kierowcy, pracownicy muzeów, artyści, rzemieślnicy, organizatorzy wydarzeń, właściciele małych sklepów i setki innych zawodów. To ludzie, którzy każdego dnia pracują na wizerunek miasta.
Kraków odgrywa na turystycznej mapie Polski i Europy bardzo ważną rolę. Nie chciałbym, aby po ostatnich wydarzeniach ktokolwiek rezygnował z przyjazdu do Krakowa wyłącznie z powodu strachu wywołanego medialnymi doniesieniami.
Oczywiście każdy ma prawo do własnej oceny sytuacji i podejmowania decyzji dotyczących podróży. Bezpieczeństwo jest ważne i nie wolno go lekceważyć. Nie ma też sensu udawać, że tragiczne wydarzenia nie miały miejsca. Ale warto pamiętać, że jeden dramatyczny incydent nie definiuje całego miasta ani wszystkich ludzi, którzy w nim żyją. Dlatego właśnie chciałbym skierować szczególne zaproszenie do turystów z Polski, ale również do naszych zagranicznych gości.
Przyjeżdżajcie do Krakowa. Przyjedźcie zobaczyć Wawel, przejść przez Rynek Główny, posłuchać hejnału mariackiego, odkryć historię Kazimierza, odwiedzić muzea i galerie, poznać krakowskie restauracje i kawiarnie. Zobaczcie miejsca, które od stuleci zachwycają podróżnych z różnych zakątków świata.
Przyjedźcie nie tylko po to, żeby zrobić zdjęcie przy pomniku Adama Mickiewicza czy przed Sukiennicami. Przyjedźcie, żeby poczuć atmosferę miasta, porozmawiać z jego mieszkańcami i poznać jego historię. Kraków jest otwarty. Kraków czeka na gości. I ma im naprawdę wiele do zaoferowania.
Nie zapominajmy, że za turystycznym Krakowem stoją ludzie
Chciałbym, aby osoby odwiedzające Kraków wyjeżdżały stąd z przekonaniem, że zobaczyły coś więcej niż piękne budynki. Że poznały miejsce z prawdziwą duszą, z wielowiekową tradycją i ludźmi, którzy są dumni ze swojego miasta.
Jako przewodnik mam szczególną satysfakcję, kiedy po zakończonym zwiedzaniu ktoś mówi, że Kraków okazał się jeszcze piękniejszy, niż sobie wyobrażał. Albo że chciałby wrócić. Właśnie takie chwile budują markę miasta. Nie tylko kampanie reklamowe, foldery i międzynarodowe rankingi, ale przede wszystkim autentyczne doświadczenia ludzi. I tego Krakowowi życzę.
Miasto, które pamięta, ale patrzy przed siebie
Kiedy dzisiaj myślę o swojej kawie na Rynku, wracam do jednej myśli. Miasto może być zranione. Jego mieszkańcy mogą być poruszeni i smutni. Niektóre miejsca mogą już zawsze wywoływać szczególne wspomnienia. Ale to nie oznacza, że trzeba zamknąć drzwi przed światem. Przeciwnie. Kraków ma za sobą ponad tysiąc lat historii. Widział królewskie triumfy i narodowe dramaty. Przeżywał okresy rozkwitu, ale również chwile, które wydawały się końcem pewnej epoki. A jednak wciąż pozostaje jednym z najważniejszych polskich miast i jednym z najbardziej rozpoznawalnych historycznych ośrodków Europy.
Jako krakus od urodzenia jestem z tym miastem związany emocjonalnie. Jako przewodnik mam przywilej pokazywania go innym. I właśnie dlatego nie chcę, aby ostatnie wydarzenia były jedyną opowieścią, którą świat zapamięta o Krakowie.
Chcę nadal oprowadzać ludzi po jego ulicach. Opowiadać o królach, artystach, naukowcach, kupcach i zwykłych mieszkańcach, którzy przez wieki tworzyli jego historię. Chcę pokazywać Wawel, Rynek, Kazimierz i te mniej znane miejsca, które często okazują się największym odkryciem dla odwiedzających.
Chcę, żeby na krakowskim Rynku nadal spotykali się ludzie z całego świata. Żeby w kawiarniach rozbrzmiewały rozmowy w różnych językach, żeby turyści zachwycali się architekturą, a mieszkańcy mogli z dumą opowiadać o swoim mieście. I żeby ta zwyczajna kawa na Rynku znów smakowała po prostu jak kawa.
Nie zapominajmy o ofiarach 7 listopada. Nie zapominajmy o bohaterach tamtych wydarzeń. Ale nie zapominajmy również o tym, czym Kraków jest i czym pozostanie. Bo Kraków nie potrzebuje współczucia zamiast odwiedzających. Potrzebuje pamięci, szacunku, odpowiedzialności i ludzi, którzy nadal będą chcieli go poznawać.
Do zobaczenia w Krakowie. Miasto czeka.
Dziennikarz, felietonista, autor książek o Ukrainie, przewodnik i komentator wydarzeń związanych z Ukrainą oraz relacjami polsko-ukraińskimi.
Certyfikowany przewodnik po Odessie, odeskich katakumbach, ukraińskiej Besarabii i Kijowie. Autor licznych publikacji poświęconych historii, kulturze i współczesności Ukrainy, z których część została przetłumaczona na język ukraiński i wydana na Ukrainie. W 2020 roku otrzymał z rąk mera Odessy honorowy tytuł ambasadora miasta w Polsce.
24 lutego 2022 roku, w dniu rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę, przebywał w Odessie. Pozostał tam przez kolejne miesiące, angażując się w koordynację pomocy humanitarnej i relacjonując przebieg wojny dla polskich mediów. Swoje doświadczenia z tego okresu opisał w książce „Odessa 4.5.0.”.
W Nowinach Wschodnich publikuje artykuły i komentarze dotyczące wojny rosyjsko-ukraińskiej, rosyjskiej propagandy i dezinformacji, historii Ukrainy, ze szczególnym uwzględnieniem Odessy, a także relacji polsko-ukraińskich i zmieniających się nastrojów społecznych.
Współpracuje z ukraińskimi redakcjami i portalami informacyjnymi, a także występuje w polskich mediach jako komentator spraw ukraińskich.
Co sądzisz o tym materiale?
Dołącz do rozmowy. Komentarze powinny odnosić się do tematu artykułu.
Napisz komentarz