
21 samochodów przekazanych ukraińskim żołnierzom przez polskich wolontariuszy w Dniu Niepodległości Polski to coś więcej niż kolejna akcja pomocowa. W czasie gdy historia staje się narzędziem politycznych sporów, a wzajemne stereotypy ponownie zyskują na znaczeniu, inicjatywa „Pajęczyc z Opola” przypomina o głębszej wspólnocie polskich i ukraińskich interesów. Rosyjskie zagrożenie nie jest dla obu narodów abstrakcyjnym problemem geopolitycznym, lecz doświadczeniem historycznym, które wciąż kształtuje ich teraźniejszość.
5 000 zł
11 listopada Polska świętowała rocznicę odzyskania niepodległości. W tym samym czasie grupa wolontariuszek z inicjatywy „Pajęczyce z Opola” przyjechała do Lwowa, aby przekazać ukraińskim wojskowym 21 samochodów. Pojazdy odebrali przedstawiciele kilku brygad Sił Zbrojnych Ukrainy. W wymiarze praktycznym była to kolejna dostawa sprzętu potrzebnego na froncie. W wymiarze symbolicznym – gest, którego znaczenie wykracza poza wartość przekazanych pojazdów. Polacy postanowili uczcić własne święto narodowe, pomagając tym, którzy walczą o niepodległość swojego państwa.

Za inicjatywą stoi Aleksandra Czarnecka, założycielka grupy „Pajęczyce z Opola”. W rozmowie z ukraińską niezależną redakcją medialną Hromadske podkreślała: „Wspieramy front od samego początku wojny na pełną skalę. To ważne zarówno dla waszej, jak i naszej wolności, bo razem jesteśmy silni”.
Nie była to jednorazowa akcja. Według informacji przekazanych przez ukraińskie media od początku pełnoskalowej wojny wolontariusze tej inicjatywy dostarczyli ukraińskiemu wojsku ponad trzy tysiące samochodów. Pojazdy są kupowane ze składek polskich darczyńców, część pochodzi z prywatnych darowizn.
Patriotyzm, który przekracza granice
W przededniu akcji, 25 października, Aleksandra Czarnecka udzieliła wywiadu Ukraińskiej Służbie Polskiego Radia. Wyjaśniała, że grupa zamierzała zebrać co najmniej 11 samochodów na 11 listopada, o godzinie 11:11. Symbolika liczb miała nawiązywać do polskiego święta niepodległości. Ostatecznie do Lwowa przywieziono 21 pojazdów.
Wolontariuszka mówiła: „Jakże tu świętować, jak odznaczać naszą niepodległość, odwracając wzrok od tego, co tam się dzieje, od ludzi, którzy teraz walczą także o naszą niepodległość”.
To sformułowanie zasługuje na uwagę. Nie jest wyłącznie emocjonalnym wyrazem solidarności. Zawiera diagnozę wspólnego położenia geopolitycznego Polski i Ukrainy. Samochody przekazywane ukraińskim brygadom są sprzętem eksploatacyjnym, niezbędnym do transportu żołnierzy, ewakuacji rannych i zaopatrzenia. Ich znaczenie mierzy się nie symboliką, lecz konkretnymi możliwościami, jakie dają na froncie.
Robert Jehula, polski wolontariusz i były żołnierz, który walczył jako ochotnik w Ukrainie, wyjaśnił redakcji Hromadske, że termin przekazania pojazdów wybrano świadomie: „Z okazji naszego święta narodowego chcieliśmy pokazać Ukrainie, że nie jest sama, że jesteśmy z wami i będziemy bronić naszej i waszej wolności”.
Właśnie w tym miejscu historyczna formuła „Za wolność waszą i naszą” odzyskuje aktualność. Przestaje być elementem patriotycznej retoryki, a staje się opisem rzeczywistej współzależności bezpieczeństwa obu narodów.

Historia jako narzędzie podziału
Znaczenie tej inicjatywy staje się szczególnie wyraźne w kontekście obecnego stanu stosunków polsko-ukraińskich. W ostatnich latach historia ponownie stała się jednym z najważniejszych instrumentów kształtowania wzajemnych wyobrażeń. Spory o Wołyń, działalność UPA, politykę pamięci i symbole narodowe coraz częściej przenoszone są z obszaru badań historycznych i dialogu społecznego do bieżącej walki politycznej.
Sama obecność trudnych tematów nie stanowi problemu. Oba społeczeństwa mają prawo do własnej pamięci, rzetelnego badania przeszłości i oczekiwania rozliczenia zbrodni. Problem pojawia się wówczas, gdy historia przestaje służyć poznaniu, a zaczyna być wykorzystywana do budowania trwałej nieufności wobec współczesnego sąsiada.
W takim mechanizmie przeszłość staje się narzędziem selektywnym. Eksponuje się wydarzenia i symbole potwierdzające negatywny obraz drugiej strony, pomijając doświadczenia współpracy, wspólnego oporu wobec imperialnej przemocy oraz wielowiekową bliskość społeczeństw żyjących w tej samej przestrzeni Europy Środkowo-Wschodniej.
Tym bardziej warto dostrzec, że obok politycznych sporów istnieje inna rzeczywistość: sieć ludzi, którzy mimo zmieniających się nastrojów nie rezygnują ze wspierania Ukrainy. Ich postawa pokazuje, że eksploatacja historii i wzmacnianie stereotypów nie zdołały całkowicie zdominować społecznej świadomości bliskości oraz wspólnych interesów.
Rosja – wspólne doświadczenie i wspólny interes
W polsko-ukraińskich relacjach istnieje wymiar, którego nie da się sprowadzić do sporów o pamięć. Jest nim doświadczenie rosyjskiego imperializmu. Dla obu narodów Rosja przez stulecia stanowiła siłę polityczną dążącą do ograniczenia ich podmiotowości, podporządkowania instytucji państwowych i zakwestionowania prawa do samodzielnego kształtowania własnej przyszłości.
Polskie i ukraińskie doświadczenia nie są identyczne. Różnią się historycznymi uwarunkowaniami, formami przemocy i etapami państwowości. Łączy je jednak zasadniczy problem: rosyjska polityka imperialna wielokrotnie próbowała decydować o losie narodów Europy Środkowo-Wschodniej bez uwzględniania ich własnej woli.
W przypadku Ukrainy logika ta ujawniła się szczególnie brutalnie po 2014 roku, a następnie w pełnoskalowej inwazji rozpoczętej w lutym 2022 roku. Rosyjska agresja jest próbą nie tylko zajęcia terytorium, lecz także zanegowania ukraińskiej podmiotowości historycznej, kulturowej i politycznej.
Dla Polski oznacza to bezpośrednie wyzwanie dla bezpieczeństwa. Niepodległa i zdolna do obrony Ukraina stanowi istotny element strategicznego zabezpieczenia wschodniej flanki NATO i całej Europy Środkowo-Wschodniej. Osłabienie Ukrainy, jej polityczne podporządkowanie lub utrata zdolności do samodzielnego funkcjonowania zmieniłyby układ sił w regionie na korzyść Moskwy.
Pomoc ukraińskiej armii nie jest więc wyłącznie gestem humanitarnym ani wyrazem historycznej wdzięczności. Jest również działaniem zgodnym z polskim interesem bezpieczeństwa. Wolontariusze nie muszą posługiwać się językiem strategii i geopolityki, aby rozumieć tę zależność. Wystarczy świadomość, że Ukraina, która dziś się broni, powstrzymuje zagrożenie znacznie szersze niż konflikt na własnym terytorium.
Polska pamięć i ukraińska walka o wolność
Wydarzenia 11 listopada pozwalają dostrzec dwa odmienne sposoby rozumienia patriotyzmu. W debacie publicznej bywa on przedstawiany jako deklaracja tożsamościowa, związana z symbolami, historycznymi roszczeniami i wyznaczaniem granic wspólnoty. Inicjatywa „Pajęczyc z Opola” proponuje inną perspektywę: patriotyzm rozumiany jako odpowiedzialność za wolność, której wartość wynika również z gotowości do obrony jej u innych.
W apelu na platformie Zrzutka.pl Aleksandra Czarnecka napisała: „Chcemy uczcić [niepodległość] działaniem, a nie odśpiewaniem hymnu czy trzymaniem flag”. To ważne rozróżnienie. Nie chodzi o przeciwstawienie symboli narodowych działalności społecznej. Chodzi o przywrócenie patriotyzmowi wymiaru praktycznego – odpowiedzialności za teraźniejszość i bezpieczeństwo wspólnoty.
Nie należy przy tym idealizować stosunków polsko-ukraińskich ani uznawać, że jeden gest rozwiązuje wieloletnie spory. Przekazanie 21 samochodów nie usuwa historycznych napięć i nie oznacza, że antyukraińskie stereotypy straciły społeczne znaczenie. Pokazuje jednak, że nie zdołały zniszczyć głębszego poczucia bliskości oraz świadomości wspólnego zagrożenia.
W gruncie rzeczy nie chodzi wyłącznie o samochody. Chodzi o odpowiedź na pytanie, czym jest niepodległość i jakie obowiązki z niej wynikają. Czy można świętować własną wolność, pozostając obojętnym wobec narodu, któremu próbuje się ją odebrać? Czy pamięć o własnej historii ma służyć budowaniu murów, czy pomagać rozpoznawać zagrożenia, które mogą ponownie dotknąć nas wszystkich?
Polskie wolontariuszki z Opola odpowiedziały na te pytania bez wielkich deklaracji. Przyjechały do Lwowa, przywiozły samochody i przekazały je ukraińskim żołnierzom. Właśnie w tej prostocie tkwi polityczna i moralna siła ich działania.
Historia może być wykorzystywana do podsycania nieufności, a stereotypy mogą zatruwać debatę publiczną. Nie muszą jednak przesądzać o przyszłości. Wobec rosyjskiego imperializmu Polska i Ukraina mają fundamentalnie zbieżny interes: zachowanie suwerenności, bezpieczeństwa i prawa do samodzielnego decydowania o własnym losie.
Dlatego 11 listopada we Lwowie hasło „Za wolność waszą i naszą” nie było historycznym ornamentem. Stało się praktyczną deklaracją wspólnoty interesów. Niepodległość, jak przypomniały „Pajęczyce z Opola”, nie kończy się na granicach własnego państwa. Czasem właśnie poza nimi najlepiej widać, ile naprawdę jest warta.

Literaturoznawca, badacz kultury, tożsamości i relacji polsko-ukraińskich, specjalizujący się w procesach społeczno-kulturowych Europy Środkowo-Wschodniej.
Od lat łączy działalność naukową, edukacyjną i społeczną w Polsce oraz Ukrainie. Jego zainteresowania badawcze obejmują pogranicza kulturowe, pamięć zbiorową, procesy postkolonialne i wzajemne oddziaływanie kultur. Jest autorem i współautorem kilku monografii oraz ponad 150 publikacji naukowych.
Posiada wieloletnie doświadczenie akademickie i organizacyjne. Pełnił funkcje kierownicze na uczelniach w Polsce i Ukrainie, kierował zespołami badawczymi oraz realizował międzynarodowe projekty naukowe i edukacyjne.
Angażuje się w działalność na rzecz polskiej społeczności w Ukrainie, szczególnie w Berdiańsku i południowo-wschodniej części kraju. Zajmuje się ochroną dziedzictwa kulturowego, edukacją oraz dokumentowaniem doświadczeń społeczności dotkniętych wojną i okupacją.
W swoich publikacjach i komentarzach analizuje wojnę rosyjsko-ukraińską, relacje polsko-ukraińskie, sytuację Polonii w Europie Środkowo-Wschodniej, politykę pamięci oraz kwestie tożsamości narodowej i kulturowej. Podejmuje również temat rosyjskiej propagandy i narracji imperialnych.
Za działalność naukową, kulturalną i społeczną został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.
Co sądzisz o tym materiale?
Dołącz do rozmowy. Komentarze powinny odnosić się do tematu artykułu.
Napisz komentarz