Warszawa od lat jest miastem, w którym spotykają się osoby o różnych doświadczeniach, kulturach i językach. W ostatnich latach różnorodność ta stała się szczególnie widoczna – między innymi w związku z napływem osób z Białorusi po protestach i represjach w 2020 roku oraz osób z Ukrainy po rozpoczęciu rosyjskiej pełnoskalowej inwazji w 2022 roku. Wraz z rosnącą liczbą osób z doświadczeniem migracji pojawia się pytanie nie tylko o to, jak funkcjonują one w nowym miejscu, lecz także o to, w jakim stopniu samo miasto tworzy przestrzeń sprzyjającą budowaniu relacji, poczucia przynależności i uczestnictwu w życiu społecznym.
Jednym z takich obszarów jest kultura. Program kulturalny Warszawy na rok 2026 robi wrażenie zarówno pod względem skali finansowania, jak i liczby organizowanych wydarzeń. Miasto potwierdza swoją pozycję jako jedno z najważniejszych ośrodków kulturalnych Europy Środkowej, zajmując między innymi 2. miejsce w prestiżowym międzynarodowym rankingu „The New York Times” – „52 Places to Go in 2026”. W Warszawie odbywa się ponad 40 000 różnorodnych wydarzeń (od koncertów po warsztaty), a najnowszy raport Warszawskiego Obserwatorium Kultury „Kultura wszędzie” wskazuje, że 41% mieszkańców Warszawy uważa, że kultura jest dla nich ważna, a 63% przynajmniej raz w roku odwiedziło instytucję kulturalną.
Kultura jako bezpieczna przestrzeń
Od 2022 roku w Warszawie aktywnie rozwijają się inicjatywy sprzyjające tworzeniu społeczności wielokulturowej. Jedną z nich jest „Szkoła o migracji” – bezpłatny program edukacyjny fundacji Strefa Wolnego Słowa dla osób pracujących w dziedzinie kultury, edukacji i społeczności lokalnych. Uczestnicy uczą się, jak tworzyć inicjatywy mające na celu integrację oraz jak wspierać współpracę między osobami o różnym pochodzeniu kulturowym. Program jest otwarty dla wszystkich, niezależnie od dotychczasowego doświadczenia czy długości pobytu w Polsce.
Warszawa jest również miejscem, do którego trafiają osoby poszukujące bezpieczeństwa i możliwości rozpoczęcia życia na nowo. Wśród nich znajdują się osoby z doświadczeniem migracji o bardzo różnych historiach – osoby uciekające przed wojną, prześladowaniami politycznymi czy zagrożeniem związanym z działalnością zawodową i społeczną. Jednym z przykładów odpowiedzi miasta na potrzeby osób, które ze względu na swoją działalność nie mogą bezpiecznie kontynuować jej w kraju pochodzenia, jest przystąpienie Warszawy w 2023 roku do międzynarodowej sieci ICORN jako City of Refuge. Program zapewnia tymczasowe miejsce pobytu artystom, pisarzom i dziennikarzom doświadczającym prześladowań, umożliwiając im nie tylko bezpieczne życie, lecz także kontynuowanie pracy i rozwijanie kontaktów zawodowych.
Dla części osób z doświadczeniem migracji, które znalazły się w Warszawie w wyniku wojny, prześladowań lub innych zagrożeń, kultura może więc pełnić szczególną funkcję. Nie musi być jedynie sposobem spędzania czasu czy narzędziem integracji – może stać się przestrzenią bezpieczeństwa, ciągłości i odbudowy życia zawodowego. W przypadku osób, które przyjeżdżają do Warszawy jako twórcy już posiadający własny dorobek, oznacza to możliwość kontynuowania działalności.
Dla innych, zwłaszcza dzieci i młodzieży, uczestnictwo w kulturze może natomiast stać się początkiem budowania nowych relacji, rozwijania własnych zainteresowań i odnajdywania swojego miejsca w nowym mieście.
Raport Warszawskiego Obserwatorium Kultury „Дzieci uczestniczą” zwraca uwagę na to, że dostępność oferty kulturalnej dla dzieci z doświadczeniem migracji zależy nie tylko od jej faktycznej obecności, lecz także od możliwości i warunków, w jakich rodziny mogą z niej korzystać. Na drodze do uczestnictwa w życiu kulturalnym pojawiają się codzienne przeszkody, m.in sytuacja finansowa rodzin z doświadczeniem migracji, bariera językowa, brak informacji czy trudności z pogodzeniem wydarzeń z rytmem życia rodzinnego. Dla osób, które niedawno osiedliły się w Polsce, dodatkowym wyzwaniem może być orientacja w polskojęzycznej ofercie kulturalnej oraz dostęp do mniejszych, lokalnych inicjatyw. Kiedy jednak ta możliwość się pojawia, warto spojrzeć na kulturę jako przestrzeń, w której samo dziecko może zacząć budować relację z nowym miastem. Fundacja dla Wolności organizuje w szkołach bezpłatne warsztaty międzykulturowe oraz wycieczki integracyjne dla klas wielokulturowych. Takie działania pomagają dzieciom z doświadczeniem migracji odnaleźć się w nowym środowisku, a ich polskim rówieśnikom lepiej zrozumieć życie w wielokulturowym mieście.
Dla młodych osób, które znalazły się w Warszawie w wyniku wojny, prześladowań lub migracji swoich rodzin, udział w kulturze może oznaczać coś więcej niż spędzanie wolnego czasu – może stać się sposobem na wyrażenie siebie, rozwijanie twórczego potencjału, nawiązywanie relacji i stopniowe odnajdywanie własnego miejsca w nowej rzeczywistości.
Warszawskie instytucje kultury coraz częściej postrzegają uczestnictwo dzieci z doświadczeniem migracji nie jako osobny obszar działań, lecz jako część szerszego procesu otwierania kultury na różnorodność. Kluczowe staje się dostrzeganie indywidualnych potrzeb dzieci bez ich stygmatyzowania czy sprowadzania do pochodzenia, a także uwzględnianie roli rodzin, rozwijanie kompetencji pracowników instytucji i tworzenie przestrzeni sprzyjających budowaniu relacji między dziećmi. Taki kierunek oznacza stopniowe przechodzenie od tworzenia oferty „dla migrantów” do budowania kultury, która jest dostępna i przyjazna dla osób o różnych doświadczeniach.
Co za to dostaje miasto?
Integracja nie jest tożsama z asymilacją. Nie chodzi w niej o to, aby osoby z doświadczeniem migracji zrezygnowały z własnego języka, kultury czy dotychczasowej tożsamości i całkowicie przejęły wzorce społeczeństwa przyjmującego. Przeciwnie – dobrze funkcjonująca integracja zakłada możliwość zachowania własnego dziedzictwa przy jednoczesnym uczestnictwie w życiu nowego miejsca. W tym procesie kultura może pełnić szczególną rolę: tworzyć przestrzeń spotkania, wymiany doświadczeń i wzajemnego poznania, ale także pozwalać osobom z doświadczeniem migracji rozwijać własne zainteresowania, kompetencje i twórczy potencjał.
Artyści i pracownicy kultury z doświadczeniem migracyjnym wzbogacają lokalną ofertę o nowe perspektywy, języki i formy artystyczne. Przykładem jest program Staromiejskiego Domu Kultury, który wspierał ukraińskich artystów oraz koordynował ich zatrudnianie w warszawskich instytucjach kultury. Dzięki temu miasto zyskuje nowych twórców i kompetencje, a mieszkańcy – dostęp do nowych perspektyw, języków i doświadczeń kulturowych. Podobną rolę pełnią białoruskie inicjatywy kulturalne – od działalności zespołów teatralnych, takich jak Kupalaŭcy, po Muzeum Wolnej Białorusi czy Białoruski Dom.
Miasto zyskuje dzięki temu nie tylko aktywnych uczestników życia kulturalnego, ale również nowe kompetencje i sieci współpracy, bardziej różnorodną ofertę oraz możliwość budowania relacji między mieszkańcami różnych kultur. Przykładem są także festiwale i przeglądy filmowe t.j. Letni Przegląd Filmowy Pod Wspólnym Niebem prezentujące produkcje ukraińskie, białoruskie, wietnamskie, indyjskie, gruzińskie i białoruskie, które pozwalają polskiej publiczności poznawać inne doświadczenia i perspektywy bez konieczności wyjeżdżania z miasta.
Korzyści z takiego podejścia nie ograniczają się jednak do samych uczestników. Kiedy osoby z doświadczeniem migracji stają się aktywnymi uczestnikami życia kulturalnego, współtworzą również miasto – wnoszą własne historie, języki, perspektywy, wiedzę i praktyki kulturowe. Otwieranie instytucji kultury na różnorodność może zatem poszerzać nie tylko grono ich odbiorców, lecz także samą definicję tego, czym jest kultura miasta i kto ma prawo ją współtworzyć. Warszawa nie jest w tym procesie jedynie miejscem, które oferuje nowym mieszkańcom bezpieczeństwo i możliwość rozpoczęcia życia na nowo. Sama również się zmienia – staje się przestrzenią, którą jej mieszkańcy, niezależnie od pochodzenia, wspólnie tworzą.
Źródło: Nowiny Wschodnie / autor: Anastasiia Sabatovska
© Nowiny Wschodnie. Publikacja i rozpowszechnianie materiału wyłącznie z podaniem autora oraz aktywnego linku do oryginalnego artykułu.
DNW to zespół dziennikarzy, publikujących materiały informacyjne,
publicystyczne i analityczne dotyczące wydarzeń w Polsce
oraz Europie Środkowo-Wschodniej.
Redakcja zajmuje się tematami społecznymi, migracyjnymi,
prawami człowieka, relacjami polsko-ukraińskimi
oraz problematyką dezinformacji i bezpieczeństwa informacyjnego.
Materiały publikowane pod podpisem „Redakcja Nowiny Wschodnie”
powstają na podstawie informacji pochodzących z oficjalnych komunikatów,
źródeł instytucjonalnych, relacji własnych
oraz pracy zespołowej redakcji.
Co sądzisz o tym materiale?
Dołącz do rozmowy. Komentarze powinny odnosić się do tematu artykułu.
Napisz komentarz