W trakcie debaty „Quo Vadis Polsko?”, zorganizowanej przez stowarzyszenie Rozwój Plus, były premier Mateusz Morawiecki przedstawił trzeźwą i pozbawioną złudzeń analizę stanu polskiej gospodarki. O trudnej sytuacji geopolitycznej mówił zresztą niemal każdy z licznie zgromadzonych tego dnia panelistów.
Morawiecki bez złudzeń o Polsce i Ukrainie. „Łatwo mogę sobie wyobrazić, że Ukraina pada”
Film z kanału Mateusza Morawieckiego Rozwój + Wy | Główna Scena | Mateusz Morawiecki i Goście
Przed tygodniem opisałem wystąpienie Jana Marii Rokity, który w zasadzie nadał ton całemu dyskursowi. Rokita nie napotkał oporu, gdy stawiał tezę o pilnej potrzebie uporządkowania politycznego języka i wyjścia z paraliżującej państwo „histeryzacji”. Pozostali paneliści – Mateusz Morawiecki oraz gen. Rajmund Andrzejczak – w pełni się z nim zgodzili. Rokita kilkakrotnie wręcz chwalił byłego premiera, wskazując go jako polityka zdolnego odbudować zapotrzebowanie na „powagę polityki”.
Morawiecki skupił się na celach gospodarczych, lecz nie unikał wątków geopolitycznych. Zakwestionował powszechnie powielane hasło o Polsce jako „dwudziestej potędze gospodarczej świata”, ostrzegł przed realnym ryzykiem załamania frontu na Ukrainie i wezwał do natychmiastowego powiązania potężnych wydatków obronnych z rodzimym przemysłem.
Zbrojenia musimy napędzać własną gospodarką
To ostatnie wezwanie to – parafrazując klasyka – „oczywista oczywistość”. Oby tylko obecni rządzący wyciągnęli z niej wnioski.
Dlaczego to takie ważne? Po klęsce wrześniowej marszałek Edward Rydz-Śmigły tłumaczył na emigracji kwestię wcześniejszego eksportu polskiej broni. Przed wojną Polska była krajem ubogim – za każde dziesięć działek przeciwlotniczych wysłanych na eksport polska armia otrzymywała jedno za darmo. To była twarda konieczność ekonomiczna. Podobnie wygląda sprawa z obecnymi funduszami i kredytami (np. programem SAFE): jeśli środki te skierujemy na zakupy w polskich firmach zbrojeniowych, to znaczna część pieniędzy wróci do budżetu w podatkach od zysku i pracy. Co więcej, firmy dostaną impuls rozwojowy, który wymusi inwestycje w nowe linie produkcyjne, technologie oraz badania i rozwój.
Wieloletnie zamówienia państwowe dają polskiemu sektorowi zbrojeniowemu stabilizację i pewność dochodów na dekadę do przodu. W takim horyzoncie czasowym można bezpiecznie skalować biznes. Dzięki decyzjom rządu Morawieckiego wiele z polskich konstrukcji przeszło praktyczny test na polach bitew w Ukrainie. Sprzęt ten się sprawdził, a producenci otrzymali coś najcenniejszego, czego nie da się zdobyć na żadnym poligonie – informację zwrotną obficie zroszoną krwią i żołnierskim potem. Sprawdzonego w boju uzbrojenia szuka dziś cały świat, a polskie firmy mają pełne portfele zamówień.
Mit 20. gospodarki świata. „Zamiar według sił”
W polskiej debacie publicznej od lat jak mantra powraca sformułowanie, że Polska stała się 20. gospodarką świata. Słowa te padły na początku panelu z ust gen. Rajmunda Andrzejczaka i Jana Rokity, a także we wcześniejszych dyskusjach. Morawiecki zareagował na te deklaracje wyraźnym sceptycyzmem:
– Mierzmy siły na zamiary, ale także zamiar według sił. Pamiętajmy, gdzie naprawdę jesteśmy – powiedział twardo były premier.
Morawiecki przypomniał, że miejsce w pierwszej dwudziestce pod względem całkowitego PKB wynika głównie z liczebności polskiego społeczeństwa, a nie z realnej potęgi kapitałowej. Wskaźniki per capita są znacznie mniej spektakularne: pod względem nominalnego PKB na mieszkańca Polska zajmuje dopiero ok. 44. miejsce na świecie. Z kolei pod względem skumulowanego majątku na obywatela (wealth per capita), unikalnego know-how i zaawansowanych technologii dystans dzielący nas od bogatej Europy Zachodniej wciąż pozostaje ogromny.
Skąd startowaliśmy, a gdzie jesteśmy?
Choć uwagi Morawieckiego miały usadzić dyskutantów na ziemi, kontekst historyczny pokazuje gigantyczny skok cywilizacyjny. W 1990 roku nominalne PKB na mieszkańca wynosiło w Polsce zaledwie ok. 1 730 USD (dając ok. 75–80. miejsce na świecie). Dziś jesteśmy nieporównywalnie bogatsi – widać to choćby po skali wyjazdów wakacyjnych czy konieczności budowy nowego lotniska centralnego.
Źródło Bank Światowy – naciśnij tutaj
Pomimo to Morawiecki słusznie zauważył, że Polska wciąż tkwi w tzw. modelu rozwoju zależnego. Nasza suwerenność gospodarcza jest stale ograniczana przez brak rodzimego kapitału oraz silne uzależnienie od zagranicznych rynków finansowych i decyzji zapadających w zachodnich stolicach.
Wyczerpanie trajektorii i dramat finansów publicznych
Oprócz weryfikacji mitów rankingowych Morawiecki zgodził się z Rokitą, że dotychczasowy model rozwoju doszedł do ściany. Wyczerpały się obie dotychczasowe trajektorie: zarówno liberalna (oparta na taniej sile roboczej), jak i etatystyczna (oparta na szerokim socjalu i inwestycjach państwowych, która dopchnęła budżet do granic możliwości).
Krytykując rosnącą dziurę budżetową i dług publiczny za rządów swoich następców, Morawiecki sformułował twardy warunek:
„Nie można 4 do 5% PKB inwestować w zagraniczny sprzęt przez kolejne lata. Albo ten kapitał zostanie wprzęgnięty w polski przemysł i biznes, albo będzie to kolejna ślepa uliczka prowadząca do bardzo trudnego stanu naszych finansów publicznych.”
Komentarz autora: Ta deklaracja zgrzyta mi jednak niebotycznie. Morawiecki wraz z klubem PiS głosował przecież przeciwko programowi SAFE, używając retoryki o „SAFE 0%”, co łatwo podważyć prostą analizą ekonomiczną. Jak widać, polityczny punkt widzenia potrafi szybko się zmieniać. To głosowanie jest tym dziwniejsze, że prawie 90% pożyczki SAFE ma być wydana w polskich firmach.
Ukraina: Pragmatyczna racja stanu bez złudzeń
Drugim filarem wypowiedzi byłego premiera była trzeźwa ocena wydarzeń na Wschodzie i ostrzeżenie przed realnym ryzykiem załamania się Ukrainy:
– Przyzwyczailiśmy się do tej wojny. Wydaje nam się, że układ jest stabilny, a Rosja słaba. Rzeczywistość jest inna. Łatwo mogę sobie wyobrazić, że Ukraina pada. To się może stać w każdym miesiącu – ostrzegał Morawiecki.
Demokracja czy przetrwanie?
Morawiecki podzielił brutalny pragmatyzm Rokity: polską racją stanu jest to, aby Ukraina za wszelką cenę broniła się na swoim terytorium – niezależnie od oceny jej klasy politycznej czy problemów z korupcją. Zdradził przy tym, że w pierwszych tygodniach wojny w 2022 roku największym lękiem polskich władz nie był bezpośredni szturm na Kijów, lecz scenariusz, w którym Rosja przejmuje kontrolę nad Ukrainą metodami politycznymi, osadzając tam marionetkowy, prorosyjski rząd pod pozorem “demokratycznych” procedur.
Pragmatyzm Morawieckiego objął również Białoruś. Mimo potępienia reżimu Łukaszenki były premier zadeklarował, że Polska musi „chuchać i dmuchać” na jakąkolwiek formę państwowej odrębności Mińska, gdyż sam byt niepodległej Białorusi stanowi kluczowy bufor ograniczający możliwości operacyjne Rosji.
Wnioski: Potrzeba nowej Wielkiej Strategii
Wystąpienie Mateusza Morawieckiego można podsumować jako wezwanie do porzucenia politycznej histerii na rzecz języka powagi (o języku powagi mówił Rokita). Jeśli popatrzy się na kierunek, w którym skręciła część prawicy skupiona wokół retoryki konfliktowej, nie dziwi próba przełamania tego schematu przez grupę szukającą bardziej merytorycznego nurtu. Strategia, o której mówili paneliści, nie byłaby możliwa w warunkach skrajnej polaryzacji.
Ostatnie miesiące przyniosły potężne szkody wyrządzone przez wspominaną w debacie „histeryzację”. Niemal cała klasa polityczna dała się wciągnąć w podły wyścig na to, „kto pomógł Ukrainie mniej”. Mówienie o przekazaniu Kijowowi „złomu” to nie tylko nieprawda, ale i cios w polską rację stanu. Przekazaliśmy sprawny sprzęt, dzięki któremu Ukraińcy, jak twierdzi analityk wojskowy Jarosław Wolski, wyposażyli minimum 8 pełnych brygad. Budowało to naszą pozycję lidera w Europie – pozycję, którą politycy sami postanowili zdemontować. I zrobili to z sukcesem. Rosyjska propaganda to kocha.
Polska przekazywała większość sprzętu prosto z poligonów – był sprawny, można go było wdrożyć do walki znacznie szybciej niż zupełnie nowe dla Ukraińców zachodnie systemy uzbrojenia. Nazywanie tego sprzętu „złomem” uderza w naszą godność jako darczyńców i daje paliwo zagranicznej konkurencji, by spychać Polskę na margines. W późniejszym czasie przekazywano sprzęt z fabryk. Oczywiście jest prawdą, że przekazywano także granatniki starsze rocznikowo, część nawet w marcu 2022 wpadła w rosyjskie ręce, gdzie nakręcili niezbyt mądry film propagandowy, w którym Rosjanin pokazuje na granatnik mówiąc, że napisy są w języku ukraińskim, ale litery łacińskie…Język był polski.
Debata zainicjowana przez grupę wokół Morawieckiego budzi jednak nadzieję. Pokazuje, że istnieje przestrzeń na dyskusję konkretną – o problemach rzeczywistych, a nie urojonych. Tak mocne odejście z PiS sporej grupy posłów i członków daje do myślenia innym. Ta grupa czuła się nie w porządku, widziała jak polska polityka zmierza na skraj przepaści. Oni pierwsi pokazali, że można. Że trzeba. Oby reszta sceny politycznej potrafiła do niej dołączyć.
Każdemu polecam obejrzenie debaty, a niemającym czasu niedługo zrobię podsumowanie wystąpienia gen. Andrzejczaka.
Źródło fotografii oraz samej debaty kanał YouTube Mateusza Morawieckiego: Link do filmu
Działacz opozycji antykomunistycznej w latach osiemdziesiątych XX wieku. Brał udział w podziemnej działalności wydawniczej – drukował i kolportował ulotki oraz uczestniczył w demonstracjach. W latach 1985–1986 był współorganizatorem audycji podziemnego Radia „Solidarność”. Od 1986 roku związany z Ruchem „Wolność i Pokój”. Za działalność opozycyjną był wielokrotnie represjonowany – karany grzywnami i aresztem.
Po 1989 roku pracował w sektorze prywatnym. Zajmuje się badawczo historią polskiej i czechosłowackiej opozycji antykomunistycznej. Jest współautorem książki oraz licznych artykułów naukowych i publicystycznych. Publikuje teksty o tematyce historycznej, społecznej i międzynarodowej, w tym dotyczące Ukrainy, m.in. na portalach LCA.pl oraz Fundacji „Wolność i Pokój”. Od 2014 roku aktywnie działa jako wolontariusz, wspierając Ukrainę oraz inicjatywy pomocowe.
Za działalność na rzecz wolności i niepodległości Polski został odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności (2016), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2022) oraz Medalem Pro Patria (2025)
