Obywatele Ukrainy, którzy stracili prawo do bezpłatnej opieki medycznej i chcą samodzielnie opłacać składki zdrowotne, muszą liczyć się z koniecznością uiszczenia tzw. opłaty dodatkowej. W niektórych przypadkach Narodowy Fundusz Zdrowia nalicza kwoty sięgające blisko 18 tysięcy złotych za możliwość przystąpienia do ubezpieczenia. Sprawą zajął się Rzecznik Praw Obywatelskich, który skierował oficjalne pismo do Ministerstwa Zdrowia w celu wyjaśnienia podstaw prawnych tych decyzji.
Nowe zasady dostępu do bezpłatnego leczenia: Kto musi opłacać składki samodzielnie?
Sytuacja dotyczy grupy obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z trwającym konfliktem zbrojnym, ale w wyniku najnowszych zmian w prawie (lub z innych przyczyn formalnych) nie podlegają już obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnememu (np. nie posiadają umowy o pracę). Zgodnie z wygaszanymi przepisami specustawy pomocowej, osoby te tracą bezpośredni dostęp do bezpłatnej opieki medycznej finansowanej ze środków publicznych.
Aby zachować ciągłość dostępu do świadczeń medycznych na terenie Polski, obywatele ci decydują się na zawarcie umowy o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne z Narodowym Funduszem Zdrowia. Podstawowa miesięczna składka z tego tytułu wynosi obecnie ponad 830 złotych. W trakcie dopełniania formalności w placówkach ubezpieczeni dowiadują się jednak o bezwzględnej konieczności wniesienia dodatkowej, jednorazowej opłaty wstępnej.
Jak NFZ nalicza opłatę wyrównawczą? Wysokość stawek а przerwa w ubezpieczeniu
Działania Narodowego Funduszu Zdrowia opierają się na art. 68 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jak informuje portal Rzeczpospolita w swoim artykule na temat opłat dla cudzoziemców, przepis ten został pierwotnie wprowadzony, aby zapobiegać sytuacjom, w których pacjenci przystępują do ubezpieczenia wyłącznie w momencie nagłego wystąpienia choroby. W przypadku wykrycia przerwy w ubezpieczeniu, przepisy nakładają obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej.
Wysokość opłaty jest ściśle uzależniona od długości okresu, w którym osoba nie podlegała ubezpieczeniu w polskim systemie. Kształtuje się to następująco:
- od 3 miesięcy do roku – 20% dochodu podstawowego,
- od roku do 2 lat – 50% dochodu podstawowego,
- powyżej 10 lat – 200% dochodu podstawowego (co przekłada się obecnie na opłatę rzędu około 17-18 tysięcy złotych).
Złożoność problemu polega na tym, że NFZ interpretuje okres pobytu uchodźców przed 5 marca 2026 r. (kiedy to korzystali z publicznej ochrony na bazie specustawy) jako swoistą “przerwę” w regularnym, składkowym systemie ubezpieczeń. Skutkuje to przypisywaniem uchodźcom najwyższych możliwych stawek wyrównawczych.
Wnioski do RPO: Dlaczego interpretacja przepisów budzi wątpliwości prawne?
Kwestia horrendalnych stawek szybko stała się przedmiotem interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich. Do biura RPO zaczęły bowiem wpływać wnioski z fundacji pomocowych wskazujące, że wpłata kilkunastu tysięcy złotych stanowi barierę uniemożliwiającą dostęp do jakiejkolwiek opieki medycznej, w szczególności dla przewlekle chorych oraz osób samotnie wychowujących dzieci.
Wystąpienie do Prezesa NFZ w tej sprawie zostało oficjalnie potwierdzone. Jak czytamy w oficjalnym komunikacie opublikowanym na stronie Biuletynu Informacji Publicznej RPO, Rzecznik zwraca uwagę na poważne wątpliwości interpretacyjne. Obywatele Ukrainy przed wybuchem konfliktu posiadali ubezpieczenie w swoim kraju ojczystym, a od momentu przybycia do Polski ich leczenie było w pełni legalnie gwarantowane przez państwo. Trudno więc uznać ten czas za zawinioną “lukę ubezpieczeniową”.
Procedura odwoławcza: Jak złożyć wniosek o zwolnienie z opłaty dodatkowej lub raty?
Zgodnie z obowiązującym prawem, ubezpieczony ma możliwość złożenia indywidualnego wniosku do dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ o całkowite zwolnienie z opłaty dodatkowej lub rozłożenie jej na raty. Powodem mogą być trudne warunki życiowe i materialne pacjenta.
Dziennik Gazeta Prawna w swojej analizie problemów ubezpieczeniowych uchodźców podkreśla jednak, że obecna praktyka NFZ jest wysoce dyskusyjna i “uderza w osoby, które wykazują dobrą wolę i chcą samodzielnie finansować swoje składki”. Procedura odwoławcza jest skomplikowana, a w okresie jej rozpatrywania pacjent pozostaje nieubezpieczony. Rzecznik Praw Obywatelskich oczekuje od prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia natychmiastowych wyjaśnień i weryfikacji stanowiska w stosunku do tej szczególnej grupy uchodźców wojennych.
Źródła informacji: rp.pl / gazetaprawna.pl / bip.brpo.gov.pl
Praktykant redakcji, student marketingu i komunikacji rynkowej. Specjalizuje się w tworzeniu treści newsowych, analizie trendów oraz komunikacji w mediach społecznościowych. W ramach praktyk zajmuje się redagowaniem bieżących informacji, dbając o ich konkretny i zrozumiały przekaz.
Autor publikacji dotyczących wydarzeń lokalnych oraz tematów społecznych związanych z życiem migrantów w Polsce. W redakcji przygotowuje materiały informacyjne, w szczególności dotyczące legalizacji pobytu, prawa oraz obowiązków migrantów.
W swojej pracy stawia na rzetelność źródeł, klarowny język oraz praktyczny charakter publikowanych informacji. Interesuje się wpływem nowoczesnych mediów na odbiorców oraz wykorzystaniem strategii marketingowych w dziennikarstwie newsowym.
