Polacy zawsze zazdrościli Czechom ich przemysłu. Czechosłowacja po II Wojnie Światowej stała się jednym z najważniejszych producentów broni, miała jedną z lepiej wyposażonych armii w Europie. Polscy generałowie mogli tylko marzyć o uzbrojeniu posiadanym przez czeskich żołnierzy. Czeska myśl techniczna pozwoliła w miarę w dobrym stanie przejść temu krajowi przez komunizm. Nie mieli takich kłopotów gospodarczych jak Polska. Odcinali kupony od demokracji i prawdziwego wolnego rynku jakie zbudowali w dwudziestoleciu wojennym. Z komunizmu wychodzili z gospodarką w całkiem niezłym stanie jak na państwo okupowane przez Rosję.
5 000 zł
Ten czeski pragmatyzm każe patrzeć ze zdziwieniem na ciągłe spotkania, konferencje, rozmowy i deklaracje w sprawie odbudowy Ukrainy. Ukraina zaś nie potrzebuje tylko odbudowy. Potrzebuje gospodarki by mieć pieniądze na wojnę. Potrzebuje współpracy z firmami, które pomimo wojny zainwestują w Ukrainie i zwiększą możliwości zarówno obronne, jak i cywilną produkcję. Teraz. Nie za rok, dwa. Co na to czeski biznes? Nie czeka by ustawić się w długiej kolejce tych, co nie chcą zaryzykować i mocno wszedł w ukraiński rynek. Przejmuje kluczowe przyczółki nie tylko w sektorze zbrojeniowym i technologicznym, ale też w energetyce odnawialnej, ekologii czy inżynierii jądrowej. Część tej współpracy jest wynikiem przedwojennych planów jak w energetyce jądrowej, część zaś wynikiem potrzeb powstających w kraju walczącym o swój byt.
Za tym mocnym wejściem stoi wyjątkowy młody człowiek: Tomáš Kopečný. Mając zaledwie 36 lat (urodzony w 1990 roku), zdążył już zapisać się w historii czeskiej dyplomacji gospodarczej budując nowy model współpracy państwa z prywatnym kapitałem.
Tomáš Kopečný
Młody wiek, skarpetki z płonącym Kremlem i czołg „Tomáš”
Kopečný wszedł do polityki z przytupem. Stanowisko wiceministra obrony ds. współpracy przemysłowej w rządzie Petra Fiali objął w wieku zaledwie 30 lat. Dzień po wybuchu pełnoskalowej inwazji w lutym 2022 roku zorganizował wraz z ukraińską ambasadą w Pradze pierwszą na świecie publiczną zbiórkę na zakup broni bezpośrednio od czeskich producentów – w parę tygodni Czesi wpłacili ponad miliard koron.
Słynie przy tym z niekonwencjonalnego stylu i czarnego humoru. Jego znakiem rozpoznawczym stały się skarpetki z grafiką przedstawiającą płonący Kreml, które zakładał na spotkania z unijnymi dyplomatami. Rosyjskie media i politycy z tego powodu wpadli w szał. Kopečný skomentował tak założenie takich skarpetek:
„To symbol odporności i ukraińskiego humoru. Pokazuje, że nie musimy bać się myśleć perspektywicznie i kryć przed absurdalnymi groźbami, że kogoś rozzłościmy.”
Skarpetki z płonącym Kremlem. Oferta jednego z portali.
Kiedy czescy obywatele zebrali w zbiórce miliony na zmodernizowany czołg T-72 dla ukraińskiej armii, organizatorzy w hołdzie dla pierwszego prezydenta Czechosłowacji nazwali pojazd „Tomáš”. Nie brakuje jednak głosów, że to na cześć najbardziej zaangażowanego w pomoc Ukrainie urzędnika czeskiego rządu.
Błyskawiczny impuls: Wizyta Fiali w Kijowie i powołanie Pełnomocnika
W marcu 2022 roku premier Czech Petr Fiala udał się do oblężonego Kijowa w pociągowej delegacji razem z premierem Polski Mateuszem Morawieckim, stanowiąc pierwszy międzynarodowy sygnał bezwzględnego wsparcia dla Ukrainy. Wtedy Kijowianie na chwilę poczuli ulgę. Po raz pierwszy od 24 lutego nie byli przez ten jeden dzień bombardowani. Rosjanie wystraszyli się możliwych konsekwencji ataku na premierów krajów NATO. To właśnie po tej historycznej wizycie i bezpośrednich rozmowach z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, Fiala wyciągnął właściwy wniosek, że wsparcie nie może ograniczać się do pomocy charytatywnej, lecz musi przybrać formę twardego, biznesowego partnerstwa, przynoszącego bezpośrednie, obopólne korzyści obu narodom.
Jednym z najważniejszych wniosków Petra Fiali z wizyty w Ukrainie było stworzenie stanowiska rządowego, które połączy interesy czeskich przedsiębiorstw z potrzebami ukraińskiej gospodarki. Efektem było formalne powołanie Tomáša Kopečnego na stanowisko Pełnomocnika Rządu ds. Odbudowy Ukrainy (z mocą od 1 stycznia 2023 roku). Z powodu swojego zaangażowania, jak i dobrej znajomości procedur oraz możliwości i potrzeb czeskiego przemysłu zbrojeniowego był niemal naturalnym kandydatem. Sprawdził się niemal natychmiast. To jemu Czesi zawdzięczają kontrakt na zakup przez Ukrainę czeskiego konkurenta polskiego karabinu Grot. Polski przemysł do dziś nie spowodował by ktokolwiek lobbował w Ukrainie na takim poziomie jak robi to przedstawiciel Czech.
Kopečný stworzył ekspresowy „most” łączący ministerstwa, czeskich ubezpieczycieli kredytów oraz prywatny biznes. Zastąpił ostrożny eksport gotowych towarów bezpośrednią lokalizacją produkcji, transferem licencji i wchodzeniem w spółki joint-venture. Czesi zaczęli dostarczać twardą inżynierię. Ukraina otrzymuje nowoczesną technologię, energię i uzbrojenie w warunkach wojennych, a czeski biznes – dużą ilość zamówień oraz informację zwrotną z pola walki jak sprawuje się ich sprzęt w warunkach nowoczesnej wojny. To bardzo pomaga w rozmowach z ewentualnymi kupcami z zagranicy. Sprzęt sprawdził się i jest chwalony przez ukraińskich żołnierzy. Szacuje się, że dzięki tej strategii, rynkom licencyjnym oraz powojennym kontraktom, przychody zaangażowanych czeskich koncernów przemysłowych i zbrojeniowych wzrosną o 30% do nawet 50% w perspektywie najbliższych lat.
Nie tylko jednak zbrojeniówka poszukuje nowych możliwości w Ukrainie. Inne branże także są zainteresowane współpracą i nie czekają na zielone światło z Brukseli uznając, że wtedy będzie już za późno. Wynotowałem kilka przedsiębiorstw skutecznie inwestujących w Ukrainie.
Elektrownia atomowa w Ukrainie. Autor: Kryzhanivskyi Volodymyr, źródło Wikimedia Commons
Kilka wybranych firm inwestujących w Ukrainie
1. MND Group (Moravské naftové doly)
- Profil i zakres działalności: Należący do grupy inwestycyjnej KKCG gigant energetyczno-wydobywczy specjalizuje się w poszukiwaniu, wydobyciu gazu i ropy oraz rozwijaniu odnawialnych źródeł energii.
- Inwestycja: Firma podjęła ryzyko finansowe i logistyczne, budując farmę wiatrową w obwodzie lwowskim o łącznej wartości 75 mln EUR (z wkładem własnym przekraczającym 37 mln EUR). Mimo trwających walk i ostrzałów, czeski inwestor sam zorganizował i zabezpieczył przewóz przez granicę ponad 100 wielkogabarytowych transportów z potężnymi komponentami 10 turbin Nordex. Od 2024 roku farma dostarcza do ukraińskiego systemu 54,6 MW zielonej energii (z planem rozbudowy do 60 MW). Ponadto MND posiada koncesje i inwestuje w poszukiwania oraz wydobycie gazu ziemnego na zachodzie Ukrainy, budując niezależność energetyczną regionu.
2. Czechoslovak Group (CSG)
- Profil i zakres działalności: Jeden z najszybciej rozwijających się prywatnych koncernów zbrojeniowych w Europie, kontrolowany przez Michala Strnada, produkujący amunicję, pojazdy opancerzone i technologię wojskową. Jest notowana na giełdzie w Amsterdamie, gdzie pozyskała konieczne środki na kolejne inwestycje.
- Inwestycja: CSG przestawiło się z samej sprzedaży sprzętu na bezpośrednią produkcję w Ukrainie. W ramach umowy z partnerem Ukrainian Armor (Ukrainska Bronetechnika) czeska grupa przekazała pełną dokumentację techniczną, licencje oraz linie technologiczne do produkcji deficytowej amunicji artyleryjskiej kalibru 155 mm bezpośrednio w ukraińskich zakładach. Plan zakłada wyprodukowanie 100 tys. pocisków w pierwszym etapie i zwiększenie mocy do ponad 300 tys. sztuk rocznie. Dodatkowo w ramach spółki AviaNera Technologies CSG inwestuje w lokalną produkcję silników i systemów napędowych dla ukraińskich dronów oraz pocisków rakietowych.
3. Colt CZ Group
- Profil i zakres działalności: Międzynarodowy holding zbrojeniowy, właściciel znanych marek broni strzeleckiej (Česká zbrojovka, Colt) oraz amunicji (Sellier & Bellot). To produkt tej firmy wygrał z naszym Grotem.
- Inwestycja: Holding zawarł strategiczną umowę licencyjną z państwowym koncernem Ukroboronprom na lokalny montaż oraz docelowo pełną, zamkniętą produkcję nowoczesnych karabinków automatycznych CZ BREN 2 (wytwarzanych w ukraińskich zakładach pod lokalną nazwą „Sicz”). Czescy inżynierowie zorganizowali linie montażowe zdolne do składania kilkuset karabinków dziennie i przeszkolili ukraiński personel. Inwestycja ta stanowi trzon procesu systemowego wycofywania z ukraińskiej armii broni systemu Kałasznikowa na rzecz standardów NATO.
4. Škoda JS
- Profil i zakres działalności: Wiodący europejski dostawca urządzeń inżynieryjnych i usług serwisowych dla sektora energetyki jądrowej.
- Inwestycja: Firma od lat jest kluczowym partnerem technologicznym dla ukraińskiego operatora Energoatom. Po 2022 roku Škoda JS mocno zwiększyła swoje zaangażowanie na miejscu, realizując wielomilionowe kontrakty na produkcję i dostawę nowoczesnych napędów do systemów regulacyjnych i bezpieczeństwa reaktorów (typu PRO-M) oraz szaf sterowniczych, m.in. dla Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Inwestycje i dostawy firmy pozwalają utrzymać stabilność techniczną ukraińskich bloków nuklearnych typu WWER w warunkach ciągłej destabilizacji sieci.
5. PBS Group (První brněnská strojírna)
- Profil i zakres działalności: Znana na całym świecie zaawansowana grupa inżynieryjna z Brna, specjalizująca się w precyzyjnej mechanice, turbinach oraz miniaturowych silnikach odrzutowych dla lotnictwa.
- Inwestycja: PBS udostępniła swoje know-how bezpośrednio do ukraińskiego sektora obronnego. Firma nawiązała współpracę z ukraińskim biurem projektowym Iwczenko-Prohres, tworząc miniaturowy silnik odrzutowy AI-PBS-350. Silnik ten charakteryzuje się wyjątkowym stosunkiem ciągu do masy i został zaprojektowany jako napęd dla nowej generacji ukraińskich ciężkich dronów uderzeniowych, pocisków manewrujących oraz systemów przechwytujących.
6. GeoTest
- Profil i zakres działalności: Jedna z największych czeskich firm inżynieryjno-środowiskowych, wyspecjalizowana w geologii, hydrogeologii i remediacji terenów skażonych.
- Inwestycja: GeoTest angażuje własny sprzęt analityczny, laboratoria mobilne i kapitał w usuwanie skutków wojennych katastrof ekologicznych w Ukrainie. Eksperci firmy prowadzą mapowanie i oczyszczanie gleb oraz wód gruntowych skażonych metalami ciężkimi i paliwami w miejscach zbombardowanych rafinerii, składów amunicji i zakładów przemysłowych (m.in. w obwodzie dniepropetrowskim). Ponadto GeoTest inwestuje w projektowanie i modernizację lokalnych oczyszczalni ścieków dla zniszczonych miast.
7. Witkowitz
- Profil i zakres działalności: Historyczny czeski gigant przemysłowy z sektora ciężkiego, maszynowego, konstrukcji stalowych oraz energetyki.
- Inwestycja: Holding realizuje w Ukrainie szeroki program inwestycji logistyczno-infrastrukturalnych. Witkowitz zadeklarował m.in. projekt inwestycyjny o wartości 50 mln EUR skierowany na współpracę i modernizację technologiczną zakładów Jużmasz. Ponadto firma projektuje, dostarcza i montuje wielkogabarytowe zbiorniki ciśnieniowe dla odbudowywanego przemysłu chemicznego oraz konstrukcje stalowe niezbędne do rozbudowy kolejowych terminali przeładunkowych na granicy ukraińsko-unijnej.
Czysty biznes i pragmatyczny pakt z Babišem
_Farma_wiatrowa.jpg){kind=link}
Po przegranych wyborach przez koalicję premiera Petra Fiali w 2025 roku powołany po wyborach gabinet Andreja Babiša zlikwidował stanowisko pełnomocnika w dotychczasowej strukturze. Natychmiast pojawiły się obawy o przestój w relacjach biznesowych. Rzeczywistość okazała się zupełnie inna.
Doszło do zawarcia nieformalnego, pragmatycznego paktu między czeskimi przedsiębiorcami a nowym rządem Babiša. Czescy liderzy przemysłu przekonali nowy gabinet, że inwestycje w Ukrainie to nie pomoc charytatywna, lecz czysty, niezwykle zyskowny biznes generujący miejsca pracy i ogromne przychody podatkowe w samych Czechach. Kopečný przeszedł do sektora prywatnego jako Specjalny Pełnomocnik przy Izbie Gospodarczej Republiki Czeskiej (Hospodářská komora ČR), zachowując pełne wsparcie administracji państwowej, państwowego ubezpieczyciela EGAP i Ministerstwa Przemysłu. Czy to oznacza, że premier Babiš pomaga? Raczej nie. Bardziej nie przeszkadza. Patrząc na polską scenę polityczną, to już bardzo dużo.
Czeska niezależność logistyczna
Co więcej, czeska ekspansja posiada potężny atut w postaci całkowitej niezależności logistycznej od Polski. Czechy nie graniczą bezpośrednio z Ukrainą, ale stworzyły sprawne, stałe połączenia transportowe i kolejowe prowadzące przez Słowację. Kluczowe szlaki i magistrale towarowe omijają Polskę, wykorzystując bezpośrednie przejścia graniczne słowacko-ukraińskie drogowe i kolejowe.
Taka korytarzowa alternatywa sprawia, że czeski biznes jest całkowicie odporny na ewentualne blokady, protesty społeczne czy kryzysy polityczne na polsko-ukraińskiej granicy. Czesi nie są w żaden sposób zależni od polskiej infrastruktury – ich łańcuchy dostaw i transporty wielkogabarytowe (jak w przypadku turbin MND) idą trasą południową. Warto dodać, że Polska traci na tym miliony złotych rocznie. Na początku ze względu na A4 transport z Czech zachodnich szedł przez Polskę, po blokadzie granicy w czasie protestów rolniczych uznano tę drogę tylko za pomocniczą. Zarabiają teraz Słowacy. Gdzie to hasło Konfederacji „najpierw Polacy”? Gdzie to hasło „jestem Polakiem i obowiązki mam polskie”. Te obowiązki jak widać to strata. Warto dodać, że czeskie firmy są mocno wspierane przez prezydenta Petra Pavla, który ma znakomite relacje z prezydentem Zeleńskim. Koniecznym wydaje się zadać pytanie. Co dla polskich firm w Ukrainie zrobił prezydent Nawrocki?
Podsumowanie: Czeski kapitał wyprzedzi polski
Jeśli obecne tempo transferu technologii, budowy fabryk i wsparcia dyplomatycznego się utrzyma, skumulowana wartość czeskich inwestycji w Ukrainie w niedługim czasie przeskoczy inwestycje polskie. A nie mają wspólnej granicy i tylu możliwości. My się kłócimy kto dał mniej, a Czesi zaczęli zarabiać. I Słowacy.
Mniejsza, 10,5-milionowa czeska gospodarka udowadnia, że brak wspólnej granicy nie jest przeszkodą, lecz paradoksalnie zaletą zapewniającą neutralność polityczną, stałość logistyczną i wolność od spięć granicznych dzięki bezpośrednim przejściom przez Słowację. Dzięki fundamentom postawionym przez Tomáša Kopečnego, pragmatyzmowi rządu Babiša i nacisku prywatnego biznesu, Praga idzie do przodu coraz silniej – budując dominującą pozycję rynkową, która zapewni czeskiemu biznesowi unikalną trampolinę do ekspansji gospodarczej na całym świecie. Warto zadać sobie pytanie. Czy łatwiej sprzedać czeski karabin maszynowy ostrzelany i chwalony, na bieżąco modyfikowany w Ukrainie, czy poligonowego Grota?
Materiały Źródłowe
- https://mnd-report.mnd.cz/en/we-install-installed-wind-farm-oil-in-the-ukraine-is-in-service
- https://defence-industry.eu/csg-and-ukrainian-armor-signed-an-agreement-for-the-production-of-artillery-ammunition-in-ukraine/
- https://news.liga.net/ua/politics/news/do-300-000-na-rik-chekhiia-vyrobliatyme-v-ukraini-snariady-155-mm
- https://www.coltczgroup.com/en/media/press-releases/the-cz-bren-2-rifles-will-be-assembled-in-ukraine
- https://www.janes.com/defence-intelligence-insights/defence-news/industry/ukraine-begins-licensed-assembly-of-colt-cz-bren-2-assault-rifle
- https://euromaidanpress.com/2025/05/30/ukraine-plans-full-production-of-czech-bren-2-assault-rifles/
- https://www.info.cz/czech-news/skoda-js-signs-contract-for-supplies-to-nuke-plant-in-ukraine
- https://en.wikipedia.org/wiki/PBS_AI-PBS-350
- https://cleanair.org.ua/en/15106/chesko-ukrainskiy-proekt-hotspot/
- https://ukraineinvest.gov.ua/en/news/czech-concern-to-invest-eur-50-million-in-yuzhmash/
Obrazek wyróżniający autor Uoaei1, źródło Wikimedia Commons
Działacz opozycji antykomunistycznej w latach osiemdziesiątych XX wieku. Brał udział w podziemnej działalności wydawniczej – drukował i kolportował ulotki oraz uczestniczył w demonstracjach. W latach 1985–1986 był współorganizatorem audycji podziemnego Radia „Solidarność”. Od 1986 roku związany z Ruchem „Wolność i Pokój”. Za działalność opozycyjną był wielokrotnie represjonowany – karany grzywnami i aresztem.
Po 1989 roku pracował w sektorze prywatnym. Zajmuje się badawczo historią polskiej i czechosłowackiej opozycji antykomunistycznej. Jest współautorem książki oraz licznych artykułów naukowych i publicystycznych. Publikuje teksty o tematyce historycznej, społecznej i międzynarodowej, w tym dotyczące Ukrainy, m.in. na portalach LCA.pl oraz Fundacji „Wolność i Pokój”. Od 2014 roku aktywnie działa jako wolontariusz, wspierając Ukrainę oraz inicjatywy pomocowe.
Za działalność na rzecz wolności i niepodległości Polski został odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności (2016), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2022) oraz Medalem Pro Patria (2025)